ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ“Η Δυσλεξία είναι μια μαθησιακή δυσκολία, πράγμα που σημαίνει ότι εξαιτίας της καθυστερεί ή εμποδίζεται η εκμάθηση γραφής και ανάγνωσης από παιδιά που έχουν όλες τις ικανότητες και δυνατότητες για τις εργασίες αυτές. Είναι δηλαδή παιδιά με κανονική ή και ανώτερη νοημοσύνη, χωρίς προβλήματα στην όραση ή ακοή, τα οποία ζούν σε όχι αρνητικά οικογενειακά - κοινωνικά περιβάλλοντα και φοιτούν σε οργανωμένα σχολεία”.

Τα παιδιά αυτά ξεκινούν το σχολείο με "προδιαγραφές" καλών ή αρίστων επιδόσεων και ωστόσο δέχονται την ψυχρολουσία της σχολικής αποτυχίας.

Η αποτυχία τους οφείλεται αφενός στην πραγματική δυσκολία τους να καταλάβουν και να μάθουν τα σύμβολα (γράμματα) και το σύστημα ανάγνωσης - γραφής και αφετέρου στο γεγονός ότι οι δάσκαλοι (και αργότερα οι καθηγητές) εμφανίζουν απροθυμία στην εκπαίδευση "δύσκολων" παιδιών, στερούνται ειδικής εκπαιδεύσεως και το κυριότερο, παρερμηνεύουν την έννοια της "δίκαιης αξιολόγησης" των μαθητών τους. 

Ποιά όμως είναι τα "σημάδια" της δυσλεξίας, αυτά που εξακολουθούν να πανικοβάλλουν γονείς και εκπαιδευτικούς, ακόμα και όταν "έχουν κάτι ακούσει" για το θέμα αυτό;

Συνοπτικά:

αντιστροφές γραμμάτων - αριθμών (ε αντί για 3)
αντιμεταθέσεις ή παραλείψεις ή προσθήκες γραμμάτων (ή συλλαβών) στην ίδια λέξη (πότι ή πι ή τοτόπι αντί για τόπι)
καθρεφτική ανάγνωση ή γραφή (εμ αντί με)
αντικαταστάσεις λέξεων με άλλες παρεμφερούς σημασίας (διαβάζουν ή γράφουν κοντός αντί για χαμηλός)
γενικά: κάνουν "περίεργα" και αδικαιολόγητα λάθη, έχουν δυσανάγνωστα γραπτά.
γενικά: δυσκολεύονται να μάθουν πίνακες, σειρές ονομάτων (π.χ. ημέρες της εβδομάδας, μήνες του χρόνου).
γενικά: δυσκολεύονται να αντιγράψουν από τον πίνακα ή από σημειώσεις.
γενικά: έχουν προβλήματα προσανατολισμού στο χώρο και στο χρόνο.

Όμως:

έχουν γρήγορη αντίληψη,
συχνά ξαφνιάζουν με την οξυδέρκεια των παρατηρήσεων τους,
έχουν ικανότητες συνδυαστικές
κρίνουν και οδηγούνται σε λογικά συμπεράσματα μετά από επεξεργασία δεδομένων
έχουν έφεση στην μηχανολογία, στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές
έχουν γόνιμη φαντασία, χιούμορ και επινοητικότητα.

Συνεπώς είναι σε θέση για σπουδές κάθε επιπέδου αρκεί: να κατανοούνται οι συγκεκριμένες τους δυσκολίες και να μην τους καταλογίζονται ως "θανάσιμα" σφάλματα τα ορθογραφικά, οι παρεφθορές λέξεων - ονομάτων, η αδυναμία να θυμηθούν χρονολογίες (ενώ κατανοούν πλήρως τα ιστορικά γεγονότα) και γενικά να αξιολογούνται με γνώμονα την ιδιαιτερότητα τους και την αποδοχή των αντιφάσεων στις επιδόσεις τους.

 

Η δυσλεξία είναι μια δυσκολία στην εκμάθηση της ανάγνωσης, της ομιλίας ή της γραφής. Είναι μια διαφορά στην οργάνωση του εγκεφάλου παρούσα κατά τη γέννηση, που  μετατρέπει σε αγώνα την προσπάθεια να μάθει κανείς, να θυμηθεί ή να εκφράσει κάποια πληροφορία.
      Οι ειδικοί λένε ότι συναντιέται σε ένα ποσοστό μεγαλύτερο από το 15% του γενικού πληθυσμού. Μολονότι η δυσλεξία συνεχίζεται κατά τη διάρκεια της ζωής, είναι πολύ πιθανό να μάθει κανείς  να τα καταφέρνει αποτελεσματικά με τη δυσλεξία και να πραγματώνει υψηλά επίπεδα επιτυχίας.
 
 Τα πιο καθολικά προβλήματα είναι: 

      Για να πιθανολογήσουμε την ύπαρξη δυσλεξίας, πρέπει να εμφανιστεί μια δέσμη συμπτωμάτων, όχι μόνο ένα σύμπτωμα.  Τα συμπτώματα μπορούν να εμφανιστούν διαφορετικά στην παιδική ηλικία ή στην εφηβεία και την ώριμη ηλικία.

 Η δυσλεξία μπορεί να οδηγήσει σε μια σοβαρή απώλεια της αυτοεκτίμησης, σε περιορισμένες φιλίες και σε σχολική και επαγγελματική αποτυχία.
 
 Αυτά τα αποτελέσματα μπορούν να αποφευχθούν με: 
    Η δυσλεξία είναι μια δυσκολία με τη γλώσσα. Για ανθρώπους δυσλεξικούς το πρόβλημα δεν είναι η ευφυΐα. Το πρόβλημα είναι η γλώσσα.

    Οι δυσλεξικοί άνθρωποι πρέπει να πολεμήσουν στη μελέτη, την προφορά και την κατανόηση της γλώσσας που ακούνε ή στη σαφή έκφραση με ομιλία ή γραφή.
Ένα απροσδόκητο κενό υπάρχει ανάμεσα στη δυνατότητα μάθησης και στη σχολική τους επίδοση.
 
 Συνηθισμένα συμπτώματα κατά την παιδική ηλικία 
ΠΡΟΣΟΧΗ: Είναι αναπτυξιακά φυσιολογικό για τα παιδιά να αντιστρέφουν γράμματα και αριθμούς, όταν για πρώτη φορά μαθαίνουν να γράφουν. Αυτή η δυ-σχέρεια φυσιολογικά εξαφανίζεται στη δεύτερη τάξη. 

 

   Συνηθισμένα συμπτώματα κατά την εφηβεία και την  ώριμη ηλικία

Η δυσλεξία δεν είναι… 
αλλά… οι δυσλεξικοί μπορούν να μάθουν πώς να  μαθαίνουν. Τα καλά νέα είναι ότι με την κατάλληλη εκπαίδευση, με την κατανόηση και με το χρόνο πολλοί δυσλεξικοί μαθαίνουν να διαβάζουν, να γράφουν και να αναπτύσσουν τις ειδικές ικανότητες και τα ταλέντα τους. Πολλοί πετυχημένοι άνθρωποι: επιστήμονες, καλλιτέχνες, αθλητές και ηγέτες του κόσμου έχουν δυσλεξία. 

 Αιτίες της δυσλεξίας 

   Όταν το γράψιμο είναι ένα πρόβλημα

    ( μια περιγραφή της δυσγραφίας )
         Τι είναι η δυσγραφία;
         Δυσγραφία… 
     Η Δυσγραφία μπορεί να διαγνωστεί σε 
     Η Δυσγραφία δεν είναι… 
    Η Δυσγραφία ορίζεται ως η δυσκολία στην αυτόματη ανάκληση στη μνήμη και στον  έλεγχο των συνεχόμενων μυϊκών κινήσεων που χρειάζονται στη γραφή γραμμάτων ή αριθμών. Αυτή η δυσκολία δεν εναρμονίζεται με την ευφυΐα του ατόμου, με την κανονική διδασκαλία και (στις περισσότερες περιπτώσεις) με τη χρήση του μολυβιού σε μη μαθησιακές εργασίες. Νευρολογικά βασίζεται και υπάρχει σε ποικίλους βαθμούς, που κυμαίνονται από απλό έως μέτριο. Μπορεί να διαγνωστεί και να ξεπεραστεί, αν διδαχτούν καλά και  εκτελεστούν συνειδητά οι κατάλληλες θεραπευτικές στρατηγικές. Ένα επαρκές θεραπευτικό πρόγραμμα γενικά αποδίδει, αν εφαρμόζεται σε καθημερινή βάση. Σε πολλές περιπτώσεις  είναι σχετικά εύκολο να σχεδιαστούν τα κατάλληλα ψυχολογικά αντισταθμίσματα, για να χρησιμοποιηθούν όπως πρέπει.

       Η δυσγραφία είναι μια ανεπάρκεια που σπάνια υπάρχει απομονωμένη από άλλα συμπτώματα μαθησιακών προβλημάτων. Καίτοι μπορεί περιπτωσιακά να υπάρχει μόνη της, αναφέρεται κατά κανόνα μαζί με μαθησιακά προβλήματα που αφορούν τη γραπτή γλώσσα. Η δυσκολία στο γράψιμο είναι συχνά ένα μείζον πρόβλημα για τους μαθητές, ειδικά καθώς προχωρούν στις τελευταίες τάξεις της στοιχειώδους και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η Ρ. Χάγκαν έχει δηλώσει ότι «η ανικανότητα στο γράψιμο με το χέρι προκαλεί ένα εμπόδιο στη μάθηση, ενώ η ικανότητα στη βασική δεξιότητα του γραψίματος με το χέρι παρέχει ένα εργαλείο για τη μάθηση. Από τη στιγμή που θα δημιουργηθεί αυτό το εργαλείο, μπορεί να βοηθήσει να ενισχυθούν πολλές άλλες περιοχές με τις οποίες τα παιδιά έχουν δυσχέρειες».
    Δυσκολίες με τη γραφή συχνά οδηγούν σε παρανοήσεις από τους δασκάλους και τους γονείς και κατά συνέπεια σε πολλές απογοητεύσεις για τους μαθητές. Αυτό είναι αληθινό ειδικά για τους ευφυείς, γλωσσικά ταχείς μαθητές που αντιμετωπίζουν ένα μείζον πρόσκομμα, όταν καταπιάνονται με τη γραπτή έκφραση, πρόσκομμα οφειλόμενο στην έλλειψη ομαλού, επαρκούς αυτοματισμού στη διαμόρφωση γραμμάτων και λέξεων. Αυτοί οι μαθητές αγωνίζονται να μεταφράσουν τις σκέψεις και τις γνώσεις τους, με αποτέλεσμα να αφαιρούν από τους δασκάλους τους την ευκαιρία να καταλάβουν τι ξέρουν.
   Ένας οξύνους δάσκαλος ή γονιός μπορεί να υποπτευθεί τη δυσγραφία σ’ ένα μαθητή παρατηρώντας τις γραπτές εργασίες του. Πολύ συχνά, όμως, η εικόνα του μαθητή ερμηνεύεται σαν φτωχό κίνητρο, απροσεξία, τεμπελιά ή υπερβολική ταχύτητα. Αν και αυτές οι παρατηρήσεις μπορεί να είναι πολύ πραγματικές, είναι επιφανειακές και η υπο-κείμενη αιτία μπορεί να είναι ένα ίχνος δυσγραφίας που δεν ελέγχεται από το μαθητή.
 
     Συγκεκριμένα συμπτώματα που μπορούν να σημειωθούν είναι: 
    Ανταμοιβή-αποζημιώσεις για το δυσγραφικό μαθητή

1. Κατανόηση: Καταλάβετε τις ανακολουθίες του μαθητή και την εμφάνιση διακυμάνσεων
2. Ίσια ή καλλιγραφικά: Επιτρέψτε στο μαθητή να χρησιμοποιεί οποιαδήποτε από τις δυο μορφές γραμμάτων. Πολλοί δυσγραφικοί μαθητές νιώθουν πιο άνετα με το καλλιγραφικό γράψιμο.
3. Υπολογιστής: Ενθαρρύνετε το μαθητή να νιώσει άνετα χρησιμοποιώντας έναν επεξεργαστή κειμένου σε υπολογιστή. Οι μαθητές μπορούν να διδαχτούν κι από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού να γράφουν τις προτάσεις τους κατευθείαν στο πληκτρολόγιο.
4. Ενθαρρύνετε τη συνεχή χρήση ενός ηλεκτρονικού ορθογράφου στον υπολογιστή, για να μειωθούν  οι συνολικές ανάγκες γραψίματος.
5. Ενθαρρύνετε τη χρήση ενός ηλεκτρονικού ορθογράφου με φωνή, για να μειώσει  τις συνολικές απαιτήσεις.  Αν ο μαθητής έχει παράλληλα προβλήματα και ανάγνωσης, το ομιλούν εξάρτημα είναι απαραίτητο, γιατί θα διαβάζει /λέει τις λέξεις.
6. Βάζετε τους μαθητές να διορθώνουν τα χαρτιά τους μετά από λίγο διάστημα και χρησιμοποιήστε στρατηγικές διόρθωσης. Οι μαθητές ίσως χρειάζονται βοήθεια, για να αναπτύξουν επαρκείς τεχνικές διόρθωσης.
7. Αν το πρόβλημα είναι η αρχή, ενθαρρύνετε τις στρατηγικές οπτικής προ-οργάνωσης, όπως  το mind-mapping
8. Δώστε περισσότερο χρόνο για τις γραπτές δραστηριότητες.
9. Αν είναι αναγκαίο, μειώστε τις γραπτές εργασίες που αναθέτετε
10. Επιτρέψτε στο μαθητή να μαγνητοφωνεί τις εργασίες του και/ ή να εξετάζεται στα τεστ προφορικά.
11. Ενισχύστε τις θετικές πλευρές των μαθητικών προσπαθειών.
12.  Δείξτε υπομονή.
13.  Ενθαρρύνετε το μαθητή να είναι υπομονετικός με τον εαυτό του. 

     Μήνυμα στους μαθητές 

     Ίσως τότε έχεις δυσγραφία.

     Η δυσγραφία είναι μια από τις πολλές όψεις μιας μαθησιακής δυσκολίας ή μιας μαθησιακής διαφοράς. Δεν έχει καμιά απολύτως σχέση με το πόσο έξυπνος είσαι.
Συχνά η δυσγραφία παρανοείται. Γονείς και δάσκαλοι ίσως νομίζουν πως είσαι τεμπέλης ή ότι δε νοιάζεσαι για τη νοικοκυροσύνη. Αυτό σημαίνει πως πρέπει να προσπαθήσεις ακόμη σκληρότερα, για να δείξεις ότι νοιάζεσαι. Ακολουθούν κάποιες προτάσεις: 
     α) Χρησιμοποίησε στρατηγικές προ-οργάνωσης όπως το brainstorming ή το mind mapping. Χρησιμοποίησε σημειώσεις Post-it και /ή ηλεκτρονικά προγράμματα κύριων σημείων που κάνουν τη δουλειά πολύ ευκολότερη.

     β) Αν είσαι πραγματικά μπλοκαρισμένος, πες την παράγραφό σου σε ένα μαγνητόφωνο κι έπειτα γράψε ό,τι είπες.
     Είναι αλήθεια ότι αυτά τα βήματα απαιτούν περισσότερο χρόνο. Όμως, ακολουθώντας τα και δημιουργώντας τα δικά σου βήματα, θα δείχνεις στους γονείς και δασκάλους (και στον εαυτό σου, επίσης) ότι πραγματικά νοιάζεσαι.
Αν είσαι αληθινά δυσγραφικός, δεν μπορείς να αλλάξεις αυτό το γεγονός, επειδή αποτελεί μέρος του νευρολογικού σου πορτρέτου  και μέρος της μαθησιακής σου διαφοράς.
    Βασικά, εξαρτάται από σένα. Πρέπει, όμως, να ξέρεις ότι θα συναντήσεις ενηλίκους που δεν καταλαβαίνουν ότι πραγματικά προσπαθείς σκληρά και ότι χρειάζεσαι περισσότερο χρόνο, για να γράψεις τις καλές σου ιδέες. Θα πρέπει να βεβαιώσεις τον εαυτό σου και με ένα πολύ υπομονετικό τρόπο να εξηγήσεις την κατάστασή σου και να εξηγήσεις τι ψυχολογικό αντιστάθμισμα χρειάζεσαι, για να παραγάγεις ένα τελικό προϊόν εφάμιλλο των υψηλότερων διανοητικών σου ικανοτήτων. 

    Τι συμβαίνει, αν είσαι δυσλεξικός ή δυσγραφικός;
Αν συμβαίνει να είσαι ταυτόχρονα και δυσλεξικός και δυσγραφικός, τότε πιθανόν έχεις δυσκολία με τις μηχανικές όψεις του γραψίματος καθώς και της ομιλίας. Αυτός ο συνδυασμός προβλημάτων δεν πρέπει να περιορίσει τις εμπειρίες σου ως προ το γράψιμο ούτε πρέπει να περιορίσει τη δημιουργικότητά σου, όταν γράφεις. Αναμφίβολα, όμως, θα χρειαστεί να χρησιμοποιείς υπολογιστή και ορθογράφο. Αν η ανάγνωση είναι ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα, τότε ίσως ο ορθογράφος να μην μπορεί να αναγνωρίζει τις λέξεις σου. Τι κάνεις τότε; Σε εκείνο το σημείο χρειάζεται να χρησιμοποιείς την τεχνολογία που θα αναγνωρίζει τις λέξεις που βασίζονται στους ήχους. 

    Προτάσεις για τους γονείς 

    Βοήθεια στις σχολικές εργασίες 
α) επικοινωνήστε με το δάσκαλο του παιδιού σας

β) ελέγξτε τι παρέχεται από το σχολείο
γ) επικοινωνήστε με ένα κέντρο αντιμετώπισης της δυσλεξίας

==============================================================

Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες (Ε.Μ.Δ.)
ΔΥΣΛΕΞΙΑ
Γράφει η Ψυχολόγος - Ψυχοπαιδαγωγός Λήδα Αναγνωστάκη

 

Τρεις κατηγορίες Ε.Μ.Δ. 

1) Διαταραχή της Ανάγνωσης
Η επίδοση στην ανάγνωση είναι σημαντικά κάτω από το αναμενόμενο, δεδομένων της χρονολογικής ηλικίας του ατόμου, της μετρηθείσας νοημοσύνης του και της εκπαίδευσης που αντιστοιχεί στην ηλικία.

Βασικότερα συμπτώματα: 

2) Διαταραχή της γραπτής έκφρασης / γραφής 

Οι δεξιότητες της γραφής είναι σημαντικά κάτω από το αναμενόμενο, δεδομένων της χρονολογικής ηλικίας του ατόμου, της μετρηθείσας νοημοσύνης και της εκπαίδευσης που αντιστοιχεί στην ηλικία.

Βασικά συμπτώματα 

Ο όρος «δυσλεξία» που χρησιμοποιείται ευρέως, αναφέρεται στις Διαταραχές Ανάγνωσης και Γραπτής Έκφρασης, που στις περισσότερες περιπτώσεις συνυπάρχουν. Με άλλα λόγια, «δυσλεκτικό» θεωρείται το άτομο που έχει Ειδική Μαθησιακή Δυσκολία Ανάγνωσης και Ειδική Μαθησιακή Δυσκολία Γραπτής Έκφρασης.

Η δυσλεξία δεν είναι διαταραχή της εκφοράς του λόγου. Η ομιλία και η άρθρωση των δυσλεκτικών ατόμων είναι φυσιολογικές (εκτός αν συμβαίνει συμπτωματικά να υπάρχει και κάποια άλλη διαταραχή μαζί με τη δυσλεξία).

3) Διαταραχή των Μαθηματικών
Η μαθηματική ικανότητα είναι σημαντικά κάτω από το αναμενόμενο, δεδομένων της χρονολογικής ηλικίας του ατόμου, της μετρηθείσας νοημοσύνης και της εκπαίδευσης που αντιστοιχεί στην ηλικία. Η Διαταραχή των Μαθηματικών είναι η πιο σπάνια από τις Ε.Μ.Δ.

Βασικά συμπτώματα 

Παρόλη την αδυναμία που δείχνουν τα άτομα με Ε.Μ.Δ. στην έκφραση, έχουν πλούσιο συναισθηματικό κόσμο, καλή κριτική ικανότητα, προβληματίζονται για τα κοινωνικά θέματα, έχουν διαμορφωμένες θέσεις και απόψεις .... όμως συχνά μοιάζει να μην βρίσκουν τις λέξεις για να εκφραστούν!

Συχνότητα εμφάνισης των Ε.Μ.Δ.
Η συχνότητα εμφάνισης των Ε.Μ.Δ είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Το ποσοστό μπορεί να ποικίλλει από χώρα σε χώρα γιατί η διάγνωση των Ε.Μ.Δ. επηρεάζεται τόσο από τα διαγνωστικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται, όσο και από το γλωσσικό περιβάλλον που υπάρχει σε κάθε χώρα. Το ποσοστό των ατόμων με Ε.Μ.Δ. στον ελληνικό χώρο δεν είναι γνωστό, γιατί δεν έχει γίνει καμία επίσημη έρευνα. Υπολογίζεται πάντως ότι το ποσοστό των ατόμων με Ε.Μ.Δ. είναι ~5% του γενικού πληθυσμού. 

Που οφείλονται οι Ε.Μ.Δ.
Η αιτιολογία δεν είναι γνωστή. Υπάρχει η υπόθεση ότι οφείλονται σε όποια δυσλειτουργία στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα. Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει κληρονομική βάση (κάποιο μέλος της οικογένειας έχει παρόμοιες δυσκολίες) και σε άλλες υπάρχει συγγενής αιτιολογία (συμβάντα κατά την κύηση ή τον τοκετό).
Οι Ε.Μ.Δ. είναι εγγενείς στο άτομο, δηλ. χαρακτηρίζουν (ή όχι) ένα άτομο από τη γέννησή του μέχρι το τέλος της ζωής του.
Δεν εμφανίζονται ξαφνικά κάποια στιγμή και δεν εξαφανίζονται μετά από χρόνια. 

Πως αντιμετωπίζονται οι Ε.Μ.Δ 
Όπως είπαμε, οι Ε.Μ.Δ. χαρακτηρίζουν (ή όχι) ένα άτομο από τη γέννηση του μέχρι το τέλος της ζωής του. Με άλλα λόγια, οι Ε.Μ.Δ. δεν «θεραπεύονται». Αυτό, όμως που θεραπεύεται είναι τα συμπτώματά τους.
Με ειδικές μεθόδους διδασκαλίας, με ειδικές ασκήσεις και με κατάλληλη οργάνωση της μελέτης τα άτομα με Ε.Μ.Δ. μαθαίνουν τρόπους να παρακάμπτουν τις δυσκολίες τους και βελτιώνονται σ' αυτά που υστερούν 

Αν έχετε ενδείξεις ότι το παιδί σας έχει Ε.Μ.Δ.: 
Αν το παιδί σας δυσκολεύεται ιδιαίτερα να διαβάσει, παρ' ότι τα παιδιά της ηλικίας του έχουν κατακτήσει αυτή τη δεξιότητα, αν κάνει πολλά ορθογραφικά λάθη, ακόμα και σε λέξεις πολύ κοινές, αν δυσκολεύεται ιδιαίτερα να γράψει κάποιο κείμενο, τότε ίσως θα ήταν σκόπιμο να εξετάσετε κατά πόσο το παιδί σας έχει κάποια Ε.Μ.Δ.
Απευθυνθείτε σε κάποιο κέντρο ψυχικής υγείας ή ιδιωτικά σε κάποιο ειδικό παιδαγωγό/ ψυχοπαιδαγωγό και ζητήστε να γίνει διαγνωστική εκτίμηση. Οι ειδικοί θα κάνουν τη διάγνωση και κατόπιν εφόσον το παιδί σας έχει Ε.Μ.Δ., θα προτείνουν το κατάλληλο πρόγραμμα αποκατάστασης. 

 

 

===============================================================
 
Δυσλεξία: Ένα πρόβλημα που δεν πρέπει να αποτελεί ταμπού
Μπερή Δέσποινα, ιατρός
Μήπως έχετε παρατηρήσει ότι το παιδί σας, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλει, δεν καταφέρνει να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις του σχολείου; Δυσκολεύεται να γράψει τα γράμματα των λέξεων στη σωστή σειρά, του είναι σχεδόν αδύνατον να απομνημονεύσει ένα ποίημα και δεν μπορεί να βρει το αποτέλεσμα μιας απλής αριθμητικής πράξης;

Αν έχει πέσει στην αντίληψή σας κάτι από τα παραπάνω, αντί να μαλώνετε και να ασκείτε ανώφελες πιέσεις που πλήττουν την αυτοεκτίμηση του παιδιού και την εικόνα που έχει για τον εαυτό του, θα πρέπει να σκεφτείτε το ενδεχόμενο να έχει δυσλεξία ή κάποια από τις άλλες διαταραχές μάθησης.

Τι είναι η δυσλεξία

Η δυσλεξία είναι σύνθετη λέξη και προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό πρόθεμα "δυσ-", που σημαίνει δυσκολία ή ανωμαλία, και τη "λέξη" η οποία αναφέρεται στο λόγο. Πρόκειται για έναν από τους πολλούς τύπους διαταραχών της μάθησης. Η δυσλεξία είναι ο όρος που χρησιμοποιείται για να περιγραφούν καταστάσεις που αφορούν σε προβλήματα με τη γλώσσα και περιλαμβάνουν προβλήματα ανάγνωσης, προβλήματα στο γράψιμο, το συλλαβισμό και πολλές φορές και στην ομιλία. Τα δυσλεκτικά άτομα εμφανίζουν διαταραχές σε μία ή περισσότερες από τις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που είναι απαραίτητες για την επεξεργασία, την κατανόηση και τη χρήση του γραπτού ή του προφορικού λόγου και μπορεί να αφορά σε λέξεις και /ή σε αριθμούς. 

Δεν αποτελεί νόσο, αλλά μια "φυσιολογική παραλλαγή" των ανατομικών χαρακτηριστικών και των οδών που συνδέουν τις περιοχές επεξεργασίας του λόγου του εγκεφάλου. Πρόκειται για μία κατάσταση που υπάρχει από τη γέννηση και συχνά παρατηρείται και σε άλλα μέλη της οικογένειας, δηλαδή σχετίζεται με την κληρονομικότητα. Τα δυσλεκτικά άτομα δεν είναι τεμπέλικα ούτε έχουν χαμηλό δείκτη ευφυΐας. Τα περισσότερα έχουν δείκτη ευφυΐας μεγαλύτερο από αυτόν του μέσου όρου και προσπαθούν πάρα πολύ να ξεπεράσουν το πρόβλημά τους.

Πού οφείλεται η δυσλεξία

Η ομάδα προβλημάτων που χαρακτηρίζουν τη δυσλεξία καθορίστηκε για πρώτη φορά τον περασμένο αιώνα. Οι ερευνητές έχουν ανακαλύψει ότι η δυσλεξία οφείλεται σε ιδιαίτερα ανατομικά χαρακτηριστικά του εγκεφάλου που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο επεξεργάζεται τα ερεθίσματα και τις πληροφορίες που δέχεται από το περιβάλλον. Όπως φαίνεται από εικόνες του εγκεφάλου, που λήφθηκαν μέσω ειδικής μεθόδου, όταν τα δυσλεκτικά άτομα διαβάζουν, χρησιμοποιούν διαφορετικά μέρη του εγκεφάλου τους σε σύγκριση με τα άτομα χωρίς δυσλεξία.

Οι επιστήμονες βρήκαν επίσης ότι οι δυσλεκτικοί έχουν πρόβλημα αναγνώρισης των φωνημάτων, τα οποία είναι οι βασικοί ήχοι της ομιλίας (π.χ., ο ήχος "μπ" στη λέξη μπαμπάς).Έτσι, δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν μικρές συνηθισμένες λέξεις ή να εκφέρουν πιο μεγάλες λέξεις.

Ορισμένα άτομα που πάσχουν από δυσλεξία μπορεί να εμφανίζουν σύνθετα προβλήματα που αφορούν ταυτόχρονα σε ποικίλες εκφάνσεις του λόγου, όπως το διάβασμα, ο συλλαβισμός και το γράψιμο, ενώ άλλα με λιγότερο σοβαρό πρόβλημα μπορεί να εμφανίζουν δυσκολίες μόνο σε έναν από τους προαναφερθέντες τομείς. Ούτως ή άλλως όμως, η δυσλεξία δεν είναι ένα πρόβλημα που δεν επιλύεται ούτε θα ξεπεραστεί από μόνο του. Τα δυσλεκτικά άτομα θα πρέπει να βρουν ειδικούς τρόπους να μαθαίνουν και να τους χρησιμοποιούν διά βίου.

Παρ΄ όλο που οι γνώσεις μας για το συγκεκριμένο ζήτημα έχουν αυξηθεί συγκριτικά με το παρελθόν, απέχουμε ακόμη πολύ από την πλήρη κατανόηση της κατάστασης και των παραγόντων που ευθύνονται για την εμφάνισή της. Το ειδικό αίτιο της δυσλεξίας δεν είναι γνωστό. Οι διαταραχές του λόγου φαίνεται ότι οφείλονται σε λεπτές ανωμαλίες της οργάνωσης των διαδοχικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ των τουλάχιστον 14 περιοχών του εγκεφάλου που εμπλέκονται στην ικανότητα της ανάγνωσης. Οι δυσλεκτικοί ακούν, βλέπουν και αντιλαμβάνονται πολύ καλά τα ποικίλα ερεθίσματα που δέχονται, αλλά η αντίληψή τους διαφέρει από αυτή των υπόλοιπων ατόμων.
Ορισμοί που βοηθούν στην κατανόηση της επιστημονικής ορολογίας

Δυσλεξία: διαταραχή του λόγου που αφορά σε δυσκολία στην αναγνώριση λέξεων προτάσεων ή παραγράφων. Επηρεάζονται τόσο ο γραπτός όσο και ο προφορικός λόγος.
Δυσγραφία: διαταραχή με υποκείμενο νευρολογικό αίτιο, στην οποία το άτομο δυσκολεύεται να γράψει εντός συγκεκριμένων ορίων ή να σχηματίσει τα γράμματα.
Αριθμασθένεια: αδυναμία κατανόησης απλών μαθηματικών πράξεων.

Πώς "βλέπει" ένα δυσλεκτικό άτομο

Το δυσλεκτικό άτομο δυσκολεύεται να διαβάσει ακόμη και απλές λέξεις. Μπορεί να κάνει αναστροφές γραμμάτων και συλλαβών ή να αφαιρεί συλλαβές από λέξεις. Όμως το πρόβλημα δεν αφορά μόνο σε αναγραμματισμούς και αναστροφή των λέξεων, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι.
Τα γράμματα στον πίνακα ή στο χαρτί μοιάζουν θολά ή δίνουν την εντύπωση ότι κινούνται πάνω στη σελίδα. Συνήθως, παρουσιάζονται προβλήματα απομνημόνευσης λίστας λέξεων ή απλών μαθηματικών πράξεων, όπως η πρόσθεση και η αφαίρεση. Ακόμη πιθανόν το άτομο να δυσκολεύεται να βρει τις σωστές λέξεις να ονοματίσει ένα αντικείμενο, ακόμη και αν γνωρίζει τι είναι και σε τι χρησιμεύει.

Πώς διαγιγνώσκεται η δυσλεξία

Τα δυσλεκτικά άτομα συνήθως έχουν βρει τρόπους να καλύπτουν πολύ καλά το πρόβλημά τους, έτσι ώστε να μη γίνεται αντιληπτό από τρίτους. Αν και τις περισσότερες φορές η διάγνωση τίθεται κατά την παιδική ηλικία, δεν είναι ασυνήθιστο να τεθεί υπόνοια του προβλήματος για πρώτη φορά όταν το παιδί έχει φτάσει στην εφηβεία ή ακόμη και αφού ενηλικιωθεί.

Δεν υπάρχει απλή διαγνωστική δοκιμασία. Κάποιες παρατηρήσεις που θα σας κάνουν να υποπτευθείτε ότι το παιδί σας είναι δυσλεκτικό είναι οι παρακάτω:
*Αδυναμία εκμάθησης του αλφαβήτου
*Αδυναμία να βάλει σε σωστή σειρά τις λέξεις μιας πρότασης, τις ημέρες της εβδομάδας ή τους μήνες του χρόνου (δυσχέρεια αντίληψης της διαδοχής στο χώρο και στο χρόνο-αλληλουχία)
*Δυσκολία στο να ξεχωρίσει το αριστερό από το δεξί ή να διαβάσει σωστά ένα χάρτη (δυσχέρεια προσανατολισμού στο χώρο και στο χρόνο)
*Φτωχή ικανότητα ανάγνωσης κειμένου, παρά το γεγονός ότι η ευφυΐα του παιδιού είναι μέσα στα φυσιολογικά πλαίσια και πολλές φορές υπερβαίνει αυτήν του μέσου όρου
*Αδυναμία να θυμηθεί το σωστό όνομα διαφόρων πραγμάτων
*Δυσκολία απομνημόνευσης λίστας λέξεων και τηλεφωνικών αριθμών
*Αδυναμία ολοκλήρωσης εργασίας μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο
*Αδεξιότητα στις κινήσεις

Εάν κάποιος εμφανίζει κάποια από αυτές τις δυσκολίες, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι δυσλεκτικός. Αν όμως εμφανίζει περισσότερα από ένα από τα προαναφερθέντα προβλήματα, θα πρέπει να εξεταστεί από ειδικό στις διαταραχές του λόγου. Ο ειδικός έλεγχος αφορά κυρίως σε λεπτομερή κλινική εξέταση του ατόμου και σε έλεγχο της όρασης, προκειμένου να αποκλειστούν πιθανά οργανικά ή οφθαλμολογικά προβλήματα υγείας. Στη συνέχεια, ο ειδικός ψυχολόγος υποβάλλει το παιδί ή τον έφηβο σε ειδικές δοκιμασίες αξιολόγησης του δείκτη ευφυΐας, της ικανότητας συνδυαστικής σκέψης και σε άλλες δοκιμασίες που ελέγχουν τη μνήμη, την ικανότητα επεξεργασίας των πληροφοριών και τις ικανότητες συλλαβισμού, ανάγνωσης και γραφής.

Πώς αντιμετωπίζεται το πρόβλημα

Παρ΄ όλο που αντιμετώπιση της δυσλεξίας είναι αρκετά δύσκολη, υπάρχουν τρόποι να βοηθηθούν αυτά τα άτομα .Τα δυσλεκτικά παιδιά μπορεί να παρακολουθήσουν ειδικές τάξεις στις οποίες οι προσπάθειες εστιάζουν στην εκμάθηση φωνητικών, ειδικού τρόπου εκπαίδευσης ή σε ιδιαίτερα μαθήματα με προσωπικό εκπαιδευτή. Σε αυτές τις τάξεις παρέχεται περισσότερος χρόνος για την ολοκλήρωση ενός τεστ (η λιγότερη πίεση βοηθά) ή δίνεται η άδεια στο μαθητή να μαγνητοφωνήσει το μάθημα, έτσι ώστε να μπορέσει να το επεξεργαστεί με την ησυχία του στο σπίτι. Υπάρχει πάντα η δυνατότητα ιδιαίτερων μαθημάτων, μέσω των οποίων τα παιδιά μαθαίνουν να αναπτύσσουν ιδιαίτερες ικανότητες για να αντεπεξέλθουν στις δυσκολίες που ανακύπτουν λόγω της δυσλεξίας.

Η συναισθηματική υποστήριξη των δυσλεκτικών έχει πολύ μεγάλη σημασία. Συχνά, τα άτομα αυτά αναστατώνονται και νιώθουν ιδιαίτερα μειονεκτικά επειδή, όσο και να προσπαθούν, δεν μπορούν να συμβαδίσουν με τους υπόλοιπους συμμαθητές τους. Συχνά νιώθουν άχρηστοι ή χαζοί, ενδέχεται να προσπαθήσουν να καλύψουν την ανεπάρκειά τους κάνοντας το γελωτοποιό της τάξης ή πολλές σκανταλιές. Ακόμη, μπορεί να επιδεικνύουν με αδιαφορία τις κακές σχολικές τους επιδόσεις ή να βάζουν συμμαθητές τους να τους κάνουν τα μαθήματα.

Η οικογένεια και οι φίλοι του δυσλεκτικού παιδιού οφείλουν να το βοηθήσουν να καταλάβει ότι δεν είναι χαζό, ότι δεν το θεωρούν τεμπέλη και ότι καταλαβαίνουν πως προσπαθεί όσο γίνεται περισσότερο. Θα πρέπει να αναγνωρίζουν και να επιβραβεύουν τις ικανότητές του σε οποιονδήποτε τομέα, όπως τα αθλήματα, ο χορός το θέατρο, και να προσπαθούν με κάθε τρόπο να ενισχύσουν την αυτοεκτίμησή του.

Το άτομο που πάσχει από δυσλεξία δεν θα πρέπει να νιώθει περιορισμένο όσον αφορά στην επιλογή επαγγέλματος. Οι δυσλεκτικοί μπορούν να γίνουν γιατροί, πολιτικοί, ηθοποιοί, καλλιτέχνες, καθηγητές ή οτιδήποτε άλλο επιλέξουν.

Αλήθειες για τη δυσλεξία

- Εάν τα δυσλεκτικά παιδιά αντιμετωπιστούν μέσω ειδικών μαθημάτων φωνητικής από το νηπιαγωγείο ή την πρώτη δημοτικού, ελαττώνονται σε μεγάλο βαθμό οι δυσκολίες που θα εμφανίσουν αργότερα, σε σύγκριση με τα παιδιά που ξεκινούν τα ειδικά μαθήματα μετά την τρίτη δημοτικού.
- Το 15-20% του πληθυσμού εμφανίζει κάποια διαταραχή μάθησης.
- Το 70% των παιδιών με ειδική διαταραχή μάθησης εμφανίζει προβλήματα ανάγνωσης. Η δυσλεξία αντιπροσωπεύει το συνηθέστερο αίτιο διαταραχής ανάγνωσης, γραφής και συλλαβισμού.
- Υπάρχει κληρονομική επιβάρυνση για τη δυσλεξία.
- Η δυσλεξία παρατηρείται σε άρρενες και θήλεα (επικρατούν οι άρρενες με αναλογία περίπου 2,5 προς 1, γεγονός που σχετίζεται προφανώς και με το γνωστό αναπτυξιακό προβάδισμα των κοριτσιών, κυρίως στον τομέα της γλώσσας), καθώς και σε όλες τις φυλές και τις κοινωνικοοικονομικές ομάδες.

Διάσημοι δυσλεκτικοί

Πολλοί διάσημοι άνθρωποι επιτέλεσαν αξιοθαύμαστα επιτεύγματα παρά τη δυσλεξία τους ή ακόμη και εξαιτίας αυτής. Μερικά από τα πιο εμπνευσμένα δυσλεκτικά άτομα είναι ο Ουίνστον Τσόρτσιλ,ο Αλμπερτ Αϊνσταιν, ο Ουόλτ Ντίσνεϊ.

Οι γονείς και οι καθηγητές ενός δυσλεκτικού παιδιού οφείλουν να μην υποεκτιμούν τις ικανότητές του. Οι αθλητές, οι επιστήμονες και οι πολιτικοί που προαναφέρθηκαν αποτελούν απόδειξη της δυνατότητας που έχουν αυτά τα άτομα. να μεγαλουργήσουν.

Για αυτό, μη φοβάστε να παραδεχτείτε το πρόβλημα, είτε είναι δικό σας είτε του παιδιού σας. Στη δυσλεξία, όπως και σε πολλές άλλες καταστάσεις, ισχύει ο κανόνας: "όσο νωρίτερα επισημανθεί η διαταραχή, τόσο καλύτερο θα είναι το τελικό αποτέλεσμα"! 

 

=============================================================

 
 
health.in.gr 
Θεσσαλονίκη: Ένα στα 30 παιδιά σε μια τάξη δημοτικού σχολείου αντιμετωπίζει πρόβλημα δυσλεξίας, η οποία θα πρέπει να εντοπιστεί έγκαιρα, ώστε να αντιμετωπιστεί πιο εύκολα, ανακοίνωσαν οι επιστήμονες κατά τη διάρκεια του 1ου Πανελλήνιου Συνέδριου Ψυχοφυσιολογίας. 

Οι επιστήμονες εξήγησαν ότι με τον όρο δυσλεξία εννοούν τη μειωμένη ικανότητα ή ακόμη και την πλήρη ανικανότητα ενός παιδιού να κατακτήσει το μηχανισμό της ανάγνωσης και κατ' επέκταση της ορθής γραφής. Τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα ενός δυσλεκτικού παιδιού είναι η αδυναμία στον προσανατολισμό του χώρου, η αδυναμία στην ακουστική και οπτική διαφοροποίηση και η ατελής εγγραφή στον εγκέφαλο. 

Επίσης το δυσλεκτικό παιδί μπορεί να παρουσιάσει επιθετικότητα, τάση για απομόνωση και άλλα ψυχοσωματικά συμπτώματα, όπως εμετό, ανορεξία, αϋπνία, νηπιακή συμπεριφορά. Αν η διάγνωση της δυσλεξίας γίνει έγκαιρα και αρχίσει αμέσως θεραπεία, οι πιθανότητες να λυθεί τελείως το πρόβλημα είναι πολύ μεγάλες. Η θεραπεία σχετίζεται με την αντιμετώπιση που έχει το παιδί στον προσανατολισμό του χώρου, στην αδυναμία οπτικής και ακουστικής διαφοροποίησης και στην ατελή εγγραφή στον εγκέφαλο. 

Τα αίτια της δυσλεξίας, όπως εξήγησε ο Καναδός καθηγητής Κονσταντάιν Μανγκίνα, πρόεδρος της Παγκόσμιας Εταιρείας Ψυχοφυσιολογίας, είναι η ελάχιστη εγκεφαλική δυσλειτουργία την οποία φέρει το παιδί από τη γέννησή του. 

Ο καθηγητής συμπλήρωσε ότι η δυσλεξία μπορεί να εμφανιστεί και έπειτα από κάποια εγκεφαλική πάθηση, ως συνέπεια μιας εμπύρετης ή μολυσματικής ασθένειας, ενώ οι δυσμενείς περιβαλλοντικές συνθήκες δεν προκαλούν δυσλεξία, αλλά σίγουρα μπορούν να την επιδεινώσουν, όταν ήδη υπάρχει. 

Οι ομιλητές τόνισαν ότι κάποιοι πιστεύουν ότι τα δυσλεκτικά παιδιά δεν είναι νοητικά φυσιολογικά ή ότι ο δείκτης νοημοσύνης τους είναι κατώτερος από τον αντίστοιχο των άλλων παιδιών, αλλά αυτή η άποψη είναι τελείως λανθασμένη, καθώς η νοημοσύνη των δυσλεκτικών παιδιών είναι φυσιολογική και δεν έχουν σχέση με τα διανοητικώς καθυστερημένα. 

Οι επιστήμονες συμπληρώσαν ότι μερικές φορές ο δείκτης νοημοσύνης των δυσλεκτικών παιδιών είναι μεγαλύτερος από των παιδιών, που δεν αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της δυσλεξίας, απλά οι επιδόσεις των δυσλεκτικών τόσο στην ανάγνωση όσο και στη γραφή είναι κατώτερες από τα μη δυσλεκτικά παιδιά. 

Πηγή: ΜΠΕ

 

 
 

Δυσλεξία: Έγκαιρη διάγνωση με μαγνητική τομογραφία 
 
health.in.gr 
Λονδίνο: Αμερικανοί ερευνητές του Georgetown University Medical Center της Ουάσινγκτον υποστηρίζουν πως η μαγνητική τομογραφία μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη διάγνωση και τη θεραπεία της δυσλεξίας. Τα αποτελέσματα της έρευνάς τους ανακοινώθηκαν στην ετήσια συνάντηση του American Association for the Advancement of Science. 

Με τη βοήθεια της μαγνητικής τομογραφίας, η ερευνητική ομάδα απέδειξε ότι οι δυσλεξικοί εμφανίζουν μικρότερη δραστηριότητα στο ένα ημισφαίριο του εγκεφάλου σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους. 

Οι επιστήμονες ανακάλυψαν, ακόμη, ότι ένα άλλο μέρος του εγκεφάλου των δυσλεξικών είναι "εύπλαστο", και συνεπώς μπορεί να διδαχθεί να αναπληρώνει τις ελλειμματικές λειτουργίες. 

Οι επικεφαλής της έρευνας δρ. Γκουίνεβιρ Ίντεν και ο δρ. Τόμας Ζέφιρο υπέβαλαν τους ασθενείς τους σε δύο μαγνητικές τομογραφίες πριν και μετά το εντατικό σεμινάριο ανάγνωσης που είχαν προγραμματίσει. 

Παρατήρησαν ότι, κατά τη διάρκεια της δεύτερης τομογραφίας, η περιοχή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για τη γλώσσα παρουσίασε ιδιαίτερα αυξημένη δραστηριότητα. 

Οι ερευνητές πιστεύουν πως η τεχνολογία θα επιτρέψει την έγκαιρη διάγνωση της δυσλεξίας προτού ακόμη το παιδί αρχίσει να διαβάζει το πρώτο του βιβλίο. Ταυτόχρονα, εκφράζουν την ελπίδα πως στο μέλλον θα προσφέρονται έγκαιρα (και προληπτικά) ειδικά διαμορφωμένα σεμινάρια σε όσους ενδέχεται να πάσχουν από την εν λόγω διαταραχή. 

Υπολογίζεται ότι ένα στα έξι άτομα πάσχει από δυσλεξία. Όσοι υποφέρουν από τη διαταραχή, δυσκολεύονται να συσχετίσουν τις γραπτές λέξεις και τα γράμματα με τους ήχους που αυτά αντιπροσωπεύουν.

Εκδήλωση για τη δυσλεξία στη Θεσσαλονίκη
Και ο Αϊνστάιν ήταν δυσλεξικός
 
Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων 
Θεσσαλονίκη: Τα ευρήματα που προέκυψαν από έρευνα που διεξήγαγε πρόσφατα το Πανεπιστήμιο Brunel της Αγγλίας, σε σχέση με την αποτελεσματικότητα που έχει η μέθοδος της αντιμετώπισης της δυσλεξίας με πολυμέσα, θα παρουσιαστούν σε διάλεξη του καθηγητή μαθησιακών δυσκολιών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Γεώργιου Παυλίδη, στις 19 Μαρτίου και 6:30 μ.μ., στην αίθουσα τελετών του ΑΠΘ. Η διάλεξη έχει θέμα: "Δυσλεξία - Μαθησιακές δυσκολίες. Οφθαλμοκίνηση - Η υπεροχή της διαφορετικότητας". 

Η δυσλεξία είναι μαθησιακή δυσκολία κυρίως κατά την ανάγνωση, την ορθογραφία, τα γλωσσικά μαθήματα και τα γραπτά. Είναι βιολογικής αιτίας, κυρίως κληρονομική, και εμφανίζεται στο 3-5% του πληθυσμού (τέσσερα αγόρια προς ένα κορίτσι). 

Η δυσλεξία δεν φαίνεται στην καθημερινή προφορική επικοινωνία, γιατί οι δυσλεξικοί έχουν καλή ομιλία. Όπως επισημαίνει ο καθηγητής κ. Παυλίδης, ο εγκέφαλος των δυσλεξικών είναι άλλης δομής και σκέπτεται ταχύτατα με εικόνες (για αυτό και υπερέχει σε δημιουργικότητα και εφευρετικότητα), με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο σχολείο. 

Να σημειωθεί πως δυσλεξικοί έχουν καταγραφεί μερικοί από τους διασημότερους επιστήμονες, πολιτικούς και καλλιτέχνες, όπως οι Αϊνστάιν, Έντισον, Λεονάρντο ντα Βίντσι, Κένεντι, Τσόρτσιλ, Τομ Κρουζ, Σιλβέστερ Σταλόνε, Τζον Λένον, Ροντέν και Πικάσο. 

 

 

Μύθοι για τη Δυσλεξία

Κάθε παιδί που στην αρχή της φοίτησης του στο σχολείο δυσκολεύεται στην ανάγνωση και τη γραφή έχει δυσλεξία. 

Τι είναι Δυσλεξία;

Η δυσλεξία επηρεάζει τη ζωή εκατομμυρίων παιδιών και ενηλίκων σε όλο τον κόσμο, με σοβαρές εκπαιδευτικές, ψυχολογικές και κοινωνικές συνέπειες. Εκδηλώνεται τα πρώτα χρόνια φοίτησης στο Δημοτικό σχολείο ως μία απροσδόκητη και ανεξήγητη μαθησιακή δυσκολία στην ανάγνωση και γραφή, σε φυσιολογικά παιδιά με κανονική ή και ανώτερη ευφυΐα που μέχρι τότε τίποτε δεν έδειχνε ότι είχαν κάποιο πρόβλημα.

Η διεθνής ομοσπονδία Νευρολογίας καθορίζει τη δυσλεξία ως σύνδρομο που εκδηλώνεται με απροσδόκητη αποτυχία στην εκμάθηση του γραπτού λόγου, ιδιαίτερα της ανάγνωσης, παρά την επαρκή σχολική εκπαίδευση, τη φυσιολογική νοημοσύνη και τις επαρκείς κοινωνικο-πολιτιστικές ευκαιρίες. Οφείλεται σε νευρολογική διαταραχή που επηρεάζει θεμελιακές λειτουργίες της μάθησης.

Από τον ορισμό προκύπτει ότι έχουμε να κάνουμε με μία διαταραχή που:

1. Αφορά και περιορίζεται μόνο στο γραπτό λόγο και όχι στον προφορικό. Περιορίζεται δηλαδή σε διαταραχή των δεξιοτήτων εκείνων που είναι αναγκαίες για την εκμάθηση της ανάγνωσης, της γραφής και της ορθογραφίας.
2. Το δεύτερο στοιχείο είναι ότι η δυσλεξία είναι σύνδρομο και ως σύνδρομο δεν μπορεί παρά η διάγνωση της να στηρίζεται σε περιγραφή τυπικών χαρακτηριστικών εκδηλώσεων.
3. Παρουσιάζεται σε παιδιά με κανονική ή και ανώτερη νοημοσύνη που φοιτούν σε κανονικά σχολεία κι έχουν εκτεθεί σε συνήθη κοινωνικά και πολιτιστικά ερεθίσματα. Δηλαδή δεν πρόκειται για περιβαλλοντικό πρόβλημα, αλλά για νευρολογική διαταραχή που επηρεάζει θεμελιώδεις λειτουργίες μάθησης. 

Πόσο συχνή είναι η Δυσλεξία;

Υπολογίζεται ότι περίπου 1-3% του συνολικού πληθυσμού εμφανίζει δυσλεξία, ενώ το ποσοστό των παιδιών σχολικής ηλικίας που για διάφορους λόγους εμφανίζουν μαθησιακές δυσκολίες, χωρίς να έχουν δυσλεξία είναι πολύ μεγαλύτερο και υπολογίζεται σε 20-25%.

Τι προκαλεί τη Δυσλεξία;

Μολονότι η ακριβής αιτιολογία του συνδρόμου της δυσλεξίας είναι άγνωστη, φαίνεται ότι έχουμε να κάνουμε με δυσλειτουργία συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφάλου ο οποίος είναι φυσιολογικός κατά τα άλλα, πολλές φορές μάλιστα μπορεί να είναι και μεγαλοφυής. Αξίζει να σημειωθεί ότι στον παγκόσμιο κατάλογο των δυσλεξικών συμπεριλαμβάνονται προικισμένοι και διάσημοι άνδρες με μεγάλες πνευματικές ικανότητες όπως ο ¶λμπερτ Αϊνστάιν, ο Θωμάς Έντισον, ο Χανς Κρίστιαν ¶ντερσεν κ.α.

Σήμερα, μολονότι είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο, από πολλές νευρολογικές μελέτες πως η αιτία της δυσλεξίας οφείλεται σε νευρολογική διαταραχή, η ακριβής θέση των δυσλειτουργούντων κυκλωμάτων του εγκεφάλου δεν έχει ακόμα εντοπισθεί με ακρίβεια. Από πρόσφατες νευροφυσιολογικές και παθολο-ανατομικές μελέτες εγκεφάλων δυσλεξικών ανθρώπων καθώς και από πειραματικά δεδομένα, ενισχύεται η πεποίθηση ότι η δυσλεξία οφείλεται σε φλοιώδη εγκεφαλική μικροδυσγενεσία συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφάλου. Η φλοιώδης αυτή μικροδυσγενεσία είναι αποτέλεσμα διαταραχών στη μετανάστευση νευρικών κυττάρων που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών της εμβρυϊκής ζωής. 

Ποια είναι τα συμπτώματα της Δυσλεξίας;

Τα συμπτώματα του συνδρόμου της δυσλεξίας είναι:

Η δυσκολία στην ανάγνωση συνίσταται σε κοπιώδες, συλλαβιστό διάβασμα που γίνεται με μονότονη φωνή και αγνόηση της στίξης και που χαρακτηρίζεται από συντμήσεις, αναστροφές, παραλείψεις και αντικαταστάσεις λέξεων. Έτσι ο δυσλεξικός μπορεί να διαβάσει "πετράζι" αντί για "τραπέζι", "μαύρος" αντί "σκοτεινός", "διαβάτης" αντί "διαβάζεις" κλπ. Οι δυσλεξικοί δεν κατανοούν φυσικά το κείμενο διαβάζουν και βεβαίως δεν διαβάζουν ποτέ για ευχαρίστηση.

Η δυσκολία στη γραφή και ορθογραφία συνίσταται σε δυσανάγνωστο και αργό γράψιμο με ασυνέπεια γραφής της ίδιας λέξης στο κείμενο και αλλοπρόσαλλη ορθογραφία. Οι διαταραχές στον προσανατολισμό εκδηλώνονται κυρίως με δυσκολία στη διάκριση αριστερού και δεξιού.

Η δυσχέρεια αντίληψης της διαδοχής και αλληλουχίας εκδηλώνεται με δυσκολία στην επανάληψη αριθμών με καθορισμένη σειρά.

Οι διαταραχές της οφθαλμοκίνησης, έχει παρατηρηθεί ότι ενώ οι κινήσεις των ματιών ενός φυσιολογικού αναγνώστη ακολουθούν συγκεκριμένη φορά από τα αριστερά προς τα δεξιά κι έχουν σταθερό μέγεθος και διάρκεια, του δυσλεξικού αναγνώστη είναι ακανόνιστες, γρήγορες και παλινδρομούν στην προσπάθειά τους να διαβάσουν τις λέξεις.

Τα δευτεροπαθή ψυχολογικά προβλήματα των δυσλεξικών περιλαμβάνουν υπερευαισθησία στην κριτική, εύκολη αποθάρρυνση, χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση με αποτέλεσμα την αρνητική τοποθέτηση προς το σχολείο και τη μάθηση. 

Πώς γίνεται η διάγνωση της Δυσλεξίας;

Για τη διάγνωση της δυσλεξίας απαραίτητη είναι η ανεύρεση όλων των τυπικών χαρακτηριστικών του συνδρόμου, όπως αναφέρθηκαν. Δεν αρκούν όμως αυτά. Παράλληλα θα πρέπει να εξασφαλίσουμε:

1. την ύπαρξη φυσιολογικής όρασης, ακοής και κινητικότητας,
2. την απουσία οργανικού νοσήματος που μπορεί να επηρεάζει τη μάθηση, π.χ. επιληψία,
3. την επαρκή σχολική εκπαίδευση,
4. το ευνοϊκό οικογενειακό περιβάλλον,
5. τη φυσιολογική νοημοσύνη που καθορίζει ως νοητικό πηλίκο IQ › 90 και
6. αναγνωστική ικανότητα τουλάχιστον κατά 2 χρόνια χαμηλότερη από αυτή που προβλέπεται από το δείκτη νοημοσύνης του, π.χ. ένα παιδί ηλικίας 10 χρόνων με νοητική ηλικία 10 χρόνων να έχει αναγνωστική ηλικία κάτω των 8 χρόνων. Θα πρέπει να τονιστεί ότι ο έλεγχος της αναγνωστικής ικανότητας γίνεται με ειδικές σταθμισμένες δοκιμασίες που καθορίζουν με ακρίβεια την αναγνωστική ικανότητα του παιδιού και δίνουν ισοδύναμη αναγνωστική ηλικία.

Από όλα αυτά γίνεται κατανοητό ότι η διάγνωση της δυσλεξίας δεν είναι ούτε απλή ούτε εύκολη διαδικασία. Αντίθετα απαιτεί εμπειρία, εξειδίκευση και μεγάλη προσοχή και γι' αυτό θα πρέπει να γίνεται από ομάδα ειδικών που θα περιλαμβάνει ειδικευμένο παιδίατρο και εκπαιδευτικό ψυχολόγο και κατά περίπτωση άλλους ειδικούς όπως νευρολόγο, οφθαλμίατρο, λογοθεραπευτή κλπ. που θα εκτιμήσουν προσεκτικά τις ικανότητες και τις αδυναμίες του παιδιού πριν του βάλουν την ετικέτα του "δυσλεξικού".

Θεραπεύεται η Δυσλεξία ;

Η δυσλεξία αφού είναι χρόνια νευρολογική διαταραχή δεν θεραπεύεται. Αυτό σημαίνει ότι το πραγματικά δυσλεξικό παιδί θα εξελιχθεί σε δυσλεξικό ενήλικα. Οι ικανότητες όμως δυσλεξικών παιδιών βελτιώνονται αρκετά με την εφαρμογή ειδικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Γι αυτό και η έγκαιρη αντιμετώπιση της έχει καθοριστική σημασία για την εξέλιξη των δυσλεξικών ατόμων.

Πώς αντιμετωπίζεται η Δυσλεξία;

Η αντιμετώπιση της δυσλεξίας είναι σύνθετη και περιλαμβάνει: Εκπαιδευτικές και υποστηρικτικές μεθόδους που γίνονται πάντα με παράλληλη ψυχολογική υποστήριξη του δυσλεξικού παιδιού και της οικογένειάς του:

Οι εκπαιδευτικές μέθοδοι που εφαρμόζονται για την αντιμετώπιση της δυσλεξίας χρησιμοποιούν: α) ειδικό εκπαιδευτικό υλικό( ειδικά βιβλία), β) εκπαίδευση σε Η/Υ και γ) διδασκαλία με ακουστικά μέσα όπως π.χ. μαγνητόφωνα. Οι εκπαιδευτικές αυτές μέθοδοι υποστηρίζεται από μερικούς ότι βελτιώνουν τις ικανότητες των δυσλεξικών, η αποτελεσματικότητά τους όμως είναι αμφίβολη κι αυτό είναι αναμενόμενο, αφού η δυσλεξία ως νευρολογική διαταραχή που είναι δε θεραπεύεται, δηλαδή το δυσλεξικό παιδί θα εξελιχθεί σε δυσλεξικό ενήλικο.

Η σύγχρονη αντιμετώπιση της δυσλεξίας περιορίζεται στην εφαρμογή υποστηρικτικών μεθόδων που αποσκοπούν στη βελτίωση της εικόνας των δυσλεξικών, δηλαδή στην αξιοπρεπή παρουσίαση του γραπτού τους λόγου και γίνονται με τη χρησιμοποίηση φορητών Η/Υ (lap top computers) με ειδικά προγράμματα που διορθώνουν αυτόματα τα ορθογραφικά τους λάθη και εμπλουτίζουν το λεξιλόγιό τους.

Τέλος η ψυχολογική υποστήριξη απευθύνεται στο παιδί, στην οικογένεια και στο σχολείο κι έχει στόχο τη διατήρηση της αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης του παιδιού σε υψηλά επίπεδα, ώστε να σπάσει ο φαύλος κύκλος της απογοήτευσης, διότι στην περίπτωση των δυσλεξικών υπάρχει υψηλή προσπάθεια χωρίς αποτέλεσμα. Σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες, βάσει της ειδικής νομοθεσίας, οι μαθητές που έχουν χαρακτηρισθεί σαν δυσλεξικοί από τα επίσημα εξεταστικά κέντρα του κράτους (Ιατροπαιδαγωγικές Υπηρεσίες, Κέντρα Ψυχικής Υγιεινής και Ειδικά Αναπτυξιακά Κέντρα Νοσοκομείων), βαθμολογούνται στα μαθήματα με βάση την προφορική και όχι τη γραπτή τους επίδοση. 

Η αλήθεια για την Δυσλεξία

Η ποικιλία των εκδηλώσεων της δυσλεξίας, η άγνωστη μέχρι σήμερα αιτιολογία της αλλά κυρίως η έλλειψη αντικειμενικών μεθόδων για τη διάγνωση της, κάνουν ιδιαίτερα δύσκολη τη διάκριση των πραγματικών δυσλεξικών παιδιών από εκείνα που εμφανίζουν γενικού τύπου μαθησιακές δυσκολίες, χωρίς όμως να έχουν δυσλεξία. Η διάκριση όμως αυτή είναι ουσιώδης και πρέπει να γίνεται διότι τόσο η αντιμετώπιση, όσο και η πρόγνωση στις δύο αυτές καταστάσεις διαφέρουν σημαντικά.

Ο όρος "δυσλεξία" στη χώρα μας είναι παρεξηγημένος και τούτο διότι στο άκουσμα του μας δημιουργείται η εντύπωση ότι αναφέρεται σε κάποια γενική διαταραχή της λειτουργίας του λόγου και της ομιλίας, ενώ η δυσλεξία αφορά και περιορίζεται σε διαταραχή μόνο του γραπτού λόγου. Ετυμολογικά η λέξη "δυσλεξία" κατ΄ άλλους προέρχεται από το λατινικό ρήμα lego, που σημαίνει διαβάζω, κατ΄άλλους προέρχεται από το "δυσ" και "λέξη" και σημαίνει τη δυσκολία που έχουν τα άτομα αυτά να διαβάζουν τις λέξεις.

Η δυσλεξία είναι ειδική μαθησιακή δυσκολία με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και προεκτάσεις, επομένως είναι απαραίτητο να διακρίνεται από τις μη ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, οι οποίες οφείλονται σε διάφορα βιολογικά και εκπαιδευτικά αίτια όπως: 

α) σε χαμηλή νοημοσύνη
β) σε σοβαρές αισθησιακές διαταραχές κυρίως της όρασης, της ακοής και της κινητικότητας
γ) σε ανεπαρκή σχολική εκπαίδευση π.χ. συχνές απουσίες πάνω από 10% διδακτικές ημέρες του σχολικού έτους ή συχνές αλλαγές σχολείου πάνω από 2 φορές το χρόνο,
δ) σε δυσμενές οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον που εμποδίζει την απόκτηση νέων γνώσεων από το παιδί,
ε) σε διαταραχές του προφορικού λόγου.

Κατά κανόνα, τα παιδιά που έχουν προβλήματα στον προφορικό τους λόγο τα μεταφέρουν και στο γραπτό.

Για να θέσουμε με βεβαιότητα τη διάγνωση της δυσλεξίας θα πρέπει το παιδί να έχει φοιτήσει τουλάχιστον 2 χρόνια στο σχολείο, αφού η αναγνωστική του ικανότητα θα πρέπει να υπολείπεται κατά 2 χρόνια από την αναμενόμενη για το δείκτη νοημοσύνης του.

Κάθε μικρή επιβράδυνση ή δυσκολία στην εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής στις 2 πρώτες τάξεις του Δημοτικού, δε σημαίνουν οπωσδήποτε δυσλεξία. Αντίθετα, είναι αρκετά συχνές και τις περισσότερες φορές είναι παροδικές και βελτιώνονται με την κατάλληλη εκπαιδευτική βοήθεια.

Αν όμως το παιδί εμφανίζει έντονη δυσκολία στο γραπτό λόγο που ανησυχεί τους γονείς και το δάσκαλο, τότε ο παιδίατρος οφείλει να το παραπέμψει στο κατάλληλο διαγνωστικό κέντρο ώστε να αντιμετωπισθεί έγκαιρα.

Η αντιμετώπιση της δυσλεξίας τόσο η εκπαιδευτική όσο και η υποστηρικτική είναι πιο αποτελεσματική όταν γίνεται μέσα στο σχολείο του παιδιού και συμμετέχουν σ΄αυτή οι δάσκαλοι ή οι καθηγητές της τάξης. 

 

 

 

Η "ΕΙΔΙΚΗ" ΔΥΣΛΕΞΙΑ 

της συνεργάτιδας του apodimos.com
Πατρίτσιας Γερακοπούλου
 

Στα πλαίσια της πληροφόρησης των Αποδήμων Ελλήνων και κατοίκων της Ελλάδος και της Κύπρου Το site http://www.apodimos.com με το οποίο συνεργάζομαι θα αρχίσει να παρουσιάζει διάφορα άρθρα που αφορούν τις «Μαθησιακές Δυσχέρειες» ένα από αυτά είναι η Δυσλεξία. 

Παρουσίαση και ορισμός του προβλήματος 

 Ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών του δημοτικού ( 10% σύμφωνα με τον Hallgren) παρουσιάζει συμπτώματα δυσλεξίας. 

 Ο όρος δυσλεξία ( από το λατινικό lego= διαβάζω, αναγιγνώσκω) χρησιμοποιείται για να δηλώσει μια «γλωσσική δυσκολία», η οποία εκδηλώνεται ως μια ειδική διαταραχή στη μάθηση του γραπτού λόγου. Κατ’ αυτή την έννοια εντάσσεται στα γενικότερα πλαίσια των μαθησιακών δυσχερειών. 

 Αναφερόμαστε στον όρο «μαθησιακή δυσχέρεια» στις περιπτώσεις όπου το παιδί δυσκολεύεται έως αποτυγχάνει να αποκτήσει μια δεξιότητα σχετική με τη σχολική μάθηση. Συγκεκριμένα η δυσκολία αυτή εντοπίζεται στο επίπεδο της γραφής και της ανάγνωσης. 

 Ο όρος «δυσλεξία» ή αλλιώς «λεγασθένεια» χρησιμοποιείται διεθνώς για να ορίσει μια μαθησιακή δυσκολία η οποία εκδηλώνεται σε παιδιά που παρουσιάζουν ελαττωματική ανάγνωση ή ελαττωματική γραφή της γλώσσας, παρότι το νοητικό τους επίπεδο είναι τελείως φυσιολογικό. 

 Αντίθετα, για ανάλογα προβλήματα παιδιών που παρουσιάζουν και νοητική στέρηση, χρησιμοποιείται ο όρος «μαθησιακά προβλήματα» ή «σχολικές δυσχέρειες». 

 Η δυσλεξία λοιπόν είναι ένα πρόβλημα που παρουσιάζεται ανεξάρτητα από τη διανοητική κατάσταση του παιδιού. 

 Επίσης η «ειδική» δυσλεξία δεν σχετίζεται απαραίτητα με διαταραχές ψυχικές ή συναισθηματικές, ούτε με επίκτητους εγκεφαλικούς τραυματισμούς ( σ’ αυτή την περίπτωση μιλάμε για την «επίκτητη δυσλεξία» που εμφανίζεται μετά από τραυματισμό στην πλευρικό-κροταφική χώρα του αριστερού ημισφαιρίου). 

 Χαρακτηριστικό τέλος είναι, ότι η δυσλεξία απαντάται συχνότερα στα αγόρια απ’ ότι στα κορίτσια, σε αναλογία μάλιστα 4 προς 1. Αυτό ίσως σχετίζεται με το ότι τα κορίτσια γενικά παρουσιάζουν γρηγορότερη γλωσσική ανάπτυξη και μεγαλύτερη εξοικείωση με τους κανόνες. 

Κύρια συμπτώματα και ειδικά χαρακτηριστικά της δυσλεξίας 

 Γενικά τα συμπτώματα που παρουσιάζει ένα δυσλεκτικό παιδί, αφορούν την ανάγνωση και τη γραφή της γλώσσας, ενώ παράλληλα, παρατηρείται συχνά σύγχυση στην κατανόηση της διεύθυνσης και την διάκριση αριστερού- δεξιού. 

 Μολαταύτα, ένα παιδί που πάσχει από δυσλεξία, μπορεί να μην παρουσιάζει κανένα πρόβλημα στο χειρισμό και την εκμάθηση άλλων συμβολικών συστημάτων όπως αυτά των μαθηματικών και της μουσικής. 

 Στο άρθρο της «Δυσλεξία και μάθηση» για τα « Ψυχολογικά θέματα παιδιών και εφήβων», η Θ. Χαρίση εντοπίζει και διακρίνει τα χαρακτηριστικά της δυσλεξίας σε τρεις κατηγορίες ( Κούρος , 1993): 

α) Ευδιάκριτα χαρακτηριστικά γενικής συμπεριφοράς.

β) Χαρακτηριστικά της ανάγνωσης 

γ) Χαρακτηριστικά της γραφής - ορθογραφίας. 

α. Τα ευδιάκριτα χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς του δυσλεξικού παιδιού είναι τα εξής:  

1.   Δυσκολία στη διάκριση αριστερού - δεξιού. 

2.   Σύγχυση ως προς το κυρίαρχο χέρι - μάτι - πόδι.

3.   Δυσκολίες στην αντίληψη των εννοιών της διαδοχής, σειράς και διεύθυνσης.

4.   Ενδεχόμενη κινητική αδεξιότητα ή υπερκινητικότητα.

5.   Αντίθεση μεταξύ της ικανότητας για την αντίληψη του χώρου και δυσκολίας και δυσκολίας στην αντίληψη και επεξεργασία του γραπτού λόγου.

6.   Σύγχυση στην αντίληψη της έννοιας του χρόνου.

7. Δυσκολία στην επανάληψη πολυσύλλαβων λέξεων και αριθμών με αντίστροφη σειρά.

8.   Δυσκολία στην αντιστοιχία οπτικών και ακουστικών ερεθισμάτων.

9.   Πολύ φτωχό λεξιλόγιο. 

β. Τα κυριότερα αναγνωστικά λάθη είναι: 

1.   Δυσκολία στη διάκριση διαφορετικών λέξεων, οι οποίες περιλαμβάνουν τα ίδια γράμματα ( π.χ. ΤΗΣ-ΣΤΗ). 

2.   Δυσκολία στην ανάγνωση και προφορά ασυνήθιστων λέξεων.

3.   Λαθεμένη προφορά φωνηέντων.

4.   Καθρεφτική ανάγνωση (π.χ. η λέξη ΑΧ διαβάζεται ΧΑ).

5.   Παρεμβολή άσχετων φωνημάτων κατά την ανάγνωση των λέξεων.

6.   Παραλήψεις γραμμάτων ή συλλαβών ή και λέξεων από μία πρόταση.

7.   Αντικατάσταση μιας λέξης από άλλη με παρόμοια σημασία (π.χ. σκοτεινός - μαύρος). 

γ. Σχετικά με τις δυσκολίες και τα συμπτώματα στη γραφή των δυσλεκτικών παιδιών η Θ. Χαρίση γράφει:  

Συνήθως η γραφή τους χαρακτηρίζεται από: 

1.   Ακαταστασία, με αποτέλεσμα οι λέξεις να είναι δυσανάγνωστες. 

2.   Ατελή ευθυγράμμιση των λέξεων πάνω στο χαρτί.

3.   Γράμματα ή λέξεις γραμμένα καθρεφτικά.

4.   Άτονες λέξεις (δεν χρησιμοποιούν τόνους).

5.   Χρήση κεφαλαίων γραμμάτων ανάμεσα στα μικρά.

6.   Παραλήψεις, επαναλήψεις και αντιμεταθέσεις γραμμάτων που αποτελούν τη λέξη.

7.   Δεν υπάρχει εφαρμογή κανενός γραμματικού κανόνα.

8.   Δεν μπορούν να αποδώσουν γραπτώς την έννοια ούτε μιας παραγράφου." 

Τα αίτια της δυσλεξίας 

 Τα αίτια της δυσλεξίας δεν είναι καλά εξακριβωμένα. 

Πολλοί ερευνητές προσέγγισαν τη διαταραχή αυτή με τη θεωρία της «ελλιπούς εγκεφαλικής κυριαρχίας» και αναζήτησαν τα αίτια της εμφάνισής της στην εγκεφαλική οργάνωση και την κυριαρχία του δεξιού ημισφαιρίου. Συμπτώματα όπως τα καθρεφτικά λάθη γραφής και ανάγνωσης, η σύγχυση στη διάκριση δεξί- αριστερό και πάνω- κάτω, οι δυσκολίες προσανατολισμού και η αριστεροχειρία που απαντάται συχνά σε παιδιά που παρουσιάζουν δυσλεξία, συντείνουν στην επικράτηση αυτής της θεωρίας. 

 Άλλοι ερευνητές αποδίδουν τη δυσλεξία σε «νευρολογική υπολειτουργία», όπως μια ελαττωματική ανάπτυξη των πίσω περιοχών του εγκεφάλου ή σε μια ελαφριά εγκεφαλική δυσλειτουργία ή σε μια ελαττωματική γενική οργάνωση του εγκεφάλου. 

 Η θεωρία της «λειτουργικής διαταραχής στην αντίληψη και επεξεργασία της γνώσης» στηρίζεται στην αρχή ότι κάθε νέα γνώση στηρίζεται σε μια προγενέστερή της. Ελλιπείς βασικές γνώσεις μπορεί να οδηγήσουν σε μελλοντικές μαθησιακές δυσκολίες. Η αρχή αυτή απαντάται στη δυσλεξία στο γεγονός ότι το παιδί δυσκολεύεται να αντιληφθεί την έννοια της διαδοχής, με συνέπεια τα καθρεφτικά λάθη. 

 Η θεωρία της κληρονομικότητας στηρίζεται σε έρευνες που έδειξαν ότι ένα στα δύο δυσλεξικά παιδιά, προέρχεται από οικογένειες με περιστατικά αναγνωστικών δυσκολιών και αποδίδει τη δυσλειτουργία αυτή σε γενετικούς παράγοντες που κληρονομούνται. 

 Τέλος, ψυχολογικά αίτια όπως πρώιμες ψυχικές διαταραχές και σχολικό άγχος μπορούν να οδηγήσουν ένα παιδί στην εκδήλωση δυσλεξίας. 

 Εδώ αναφέρονται περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως οι πιεστικές συνθήκες εκπαίδευσης και η στρεσογόνος συμπεριφορά του οικογενειακού ή σχολικού περιβάλλοντος του παιδιού ως ψυχοπιεστικά γεγονότα που είναι δυνατό να οδηγήσουν στη συγκεκριμένη μαθησιακή δυσκολία. 

Πρόληψη, διάγνωση, αντιμετώπιση της δυσλεξίας 

Καίριας σημασίας είναι ο ρόλος της πρόληψης στη δυσλεξία. 

Αυτή συνίσταται στο να μην πιέζουμε το παιδί να μάθει να διαβάζει πριν τα έξι του χρόνια. Επίσης η ενημέρωση γονέων και διδασκάλων θα επιτρέψει τον άμεσο εντοπισμό των συμπτωμάτων όταν αυτά εμφανιστούν. Σε περίπτωση που τα συμπτώματα επιμείνουν σε διάστημα δύο μηνών περίπου, είναι απαραίτητη η αντιμετώπιση του προβλήματος από ειδικό επιστήμονα. Εκείνος θα υποβάλλει το παιδί εξέταση, θα ελέγξει τη νοητική και συναισθηματική του κατάσταση και αν κριθεί απαραίτητο θα προχωρήσει σε μια διορθωτική αγωγή. 

 Η αγωγή αυτή περιλαμβάνει ασκήσεις για σταθερή οργάνωση και εξοικείωση με τις βασικές έννοιες της διεύθυνσης, του χώρου και του χρόνου, επίσης ασκήσεις εκτίμησης, μέτρησης και σύγκρισης διαστάσεων και μεγεθών. 

 Με τις ασκήσεις αυτές ο ειδικός θεραπευτής θα επιδιώξει να αλλάξει τον τρόπο σκέψης του παιδιού ενώ είναι πολύ σημαντική η ψυχολογική υποστήριξη και ενθάρρυνση που θα του προσφέρει, ώστε να ανακτήσει τη σιγουριά και την αυτοπεποίθησή του. 

 Δεν πρέπει να ξεχνά κανείς ότι οι μαθησιακές δυσκολίες πολύ συχνά εμφανίζονται για να δηλώσουν ψυχοκοινωνικά προβλήματα στο περιβάλλον του παιδιού και να φέρουν στην επιφάνεια μια αρνητική σχέση με τους συμμαθητές ή το δάσκαλό του. Είναι απαραίτητο να εξετάζονται πιθανά προβλήματα που σχετίζονται με το θέμα αυτό. 

 Τέλος είναι γεγονός ότι καμιά αγωγή δε θα στεφθεί με επιτυχία χωρίς την ενεργό συμμετοχή των γονέων και του δασκάλου, οι οποίοι σε συνεργασία με τον ειδικό θα συμβάλλουν σημαντικά στην πρόοδο του παιδιού. 

 Κι εδώ ισχύει ο σύγχρονος παιδαγωγικός κανόνας: η πλέον κατάλληλη αγωγή είναι αυτή που βασίζεται στην ενθάρρυνση και την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης του μαθητή. Κάθε αντίθετη μέθοδος μονάχα κόπωση και προβλήματα μπορεί να δημιουργήσει στο παιδί.

 Η έγκαιρη διάγνωση, η σωστή ειδική αντιμετώπιση και η συμπαράσταση από το σχολικό και οικογενειακό περιβάλλον του παιδιού εγγυώνται την πλέον αισιόδοξη πρόγνωση με σταθεροποίηση της κατάστασης ή βελτίωση γύρω στο 19ο έτος της ηλικίας του παιδιού

Βιβλιογραφία 

1.  Κούρος Ι.(επιμέλεια), Ψυχολογικά θέματα παιδιών και εφήβων, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1993. 

2.  Παπαδόπουλος Ν. Λεξικό της ψυχολογίας, Αθήνα, 1994. 

3.  Πόρποδα Κ. «Δυσλεξία», Επιστημονικό Βήμα, τ.1, Φθινόπωρο 1992, σελ.2-6. 

4.  Χαρτοκόλης Π. Εισαγωγή στην Ψυχιατρική, Αθήνα, Θεμέλιο, 1986.  

Γερακοπούλου Πατρίτσια
Υποψ.Διδάκτωρ Κοινωνικής Ψυχολογίας
Παντείου Παν/μιου

 

ΔΥΣΛΕΞΙΑ- ΕΡΕΥΝΑ

Η «σικέ» δυσλεξία των Νεοελλήνων
Πολύς λόγος έγινε για τη δυσλεξία τελευταία. Για τη σικέ δυσλεξία όμως που είναι μια εφεύρεση του Νεοέλληνα για να ξεπεράσει το βλαστάρι του τους σκοπέλους της εκπαίδευσης. Ποια είναι όμως η αλήθεια για τη δυσλεξία επιστημονικά κι όχι «αλμπάνηκα» όπως κάποιοι… τη χρησιμοποίησαν για να μπορέσουν να περάσουν τα καμάρια τους κάποιες δοκιμασίες (άσχετες με τη δυσλεξία) στα σχολεία. 

Επιστημονικός ορισμός της δυσλεξίας
Η δυςλεξία είναι μια μαθησιακή διαταραχή που επηρεάζει την ανάγνωση, τον συλλαβισμό και το γραπτό λόγο. Επηρεάζει κυρίως την αντίληψη των γραπτών συμβόλων, μπορεί όμως να οδηγήσει και σε διαταραχές του προφορικού λόγου. Ένα στα 20 παιδιά είναι δυσλεξικό. Στα αγόρια μάλιστα το φαινόμενο είναι τρεις φορές συχνότερο αναφέρεται στο βιβλίο η πλήρης φροντίδα του παιδιού έως 6 ετών. Αν μάλιστα έχει το ίδιο πρόβλημα κάποιος από τους δύο γονείς η πιθανότητα να το αποκτήσει και το παιδί είναι 17 φορές μεγαλύτερη. Η δυσλεξία δεν οφείλεται σε κακή ακοή ή όραςη ούτε σε χαμηλή νοημοσύνη. Άλλωστε οι ειδικοί αναφέρουν ότι πολλά έξυπνα παιδιά είναι δυσλεξικά. Η διάγνωση σε αυτή την περίπτωση γίνεται πιο εύκολα από τους γονείς, αφού η διαφορά ανάμεσα στην ευφυΐα του παιδιού και στις επιδόσεις τους είναι προφανής.
Τα συμπτώματα της δυσλεξίας
-Δυςκολία στο συλλαβισμό-Κακός συντονισμός κινήσεων -Δυςκολία στην απομνημόνευση σειρών, λέξεων αριθμών και γραμμάτων -Δυςκολία στην απομνημόνευση καθημερινών λέξεων, όπως οι μέρες της εβδομάδας -Δυσκολία στην αναγνώριση δεξιού - αριστερού –Αναγραμματισμοί-Δυσκολία στην απομνημόνευση στίχων Σύμφωνα με μελέτες τα δυσλεξικά παιδιά έχουν δυσκολίες ακόμη στον διαχωρισμό ήχων, στη μνήμη και την ισορροπία. Τα αδύνατα σημεία ενός δυσλεξικού παιδιού σχετίζονται με το αριστερό ημισφαίριο, π.χ. επεξεργασία γραπτών συμβόλων, ανταπόκριση σε οδηγίες, τοποθέτηση πραγμάτων σε μία σειρά.Ενώ δυνατά σημεία είναι η ευαισθησία, η διαίσθηση και ο αυθορμητισμός, γι αυτό μερικά είναι δημιουργικά και έχουν κλίση στη ζωγραφική και το σχέδιο.
Πως θα βοηθήσετε το παιδί σας
Η σωστή και έγκαιρη διάγνωση αλλά και η κατάλληλη διορθωτική θεραπεία μπορούν να βοηθήσουν το παιδί σας να ξεπεράσει το πρόβλημα. Αρκεί να έχει τη δική σας συναισθηματική υποστήριξη, ιδιαίτερα αν έχει μείνει πίσω στο σχολείο. Καλό είναι λοιπόν να το ενθαρρύνετε και να το βοηθάτε χωρίς να δείχνετε ανυπομονησία. Ένα τρόπος είναι τα παιχνίδια εκπαιδευτικού χαρακτήρα με γράμματα, λέξεις και ήχους. -Φτιάξτε μαζί στιχάκια. -Μάθετε τραγούδια που να έχουν ακολουθίες, όπως οι μέρες της εβδομάδας. -Μάθετε στο παιδί το δεξί και το αριστερό, δίνοντάς του για παράδειγμα αυτοκόλλητα για να τα τοποθετήσει στο δεξί και το αριστερό μέρος της ντουλάπας του. -Παίξτε παιχνίδια με παλαμάκια, λέγοντας ταυτόχρονα την κάθε συλλαβή. -Βάλτε το να ταιριάξει κάποιες λέξεις σε ομάδες .-Βοηθήστε το να σκεφτεί λέξεις που αρχίζουν από το ίδιο γράμμα. -Φτιάξτε μαζί του λέξεις και γράμματα με πλαστελίνη. –Παίξτε Που είναι το δαχτυλίδι ώστε να σας κάνει ερωτήσεις όπως μέσα, έξω πάνω, κάτω. Αν η διάγνωση γίνει έγκαιρα, όταν δηλαδή το παιδί πάει στο σχολείο το πρόβλημα μπορεί να αντιμετωπιστεί με μισή ώρα παραπάνω μάθημα την ημέρα για διάστημα έξι μηνών, ώστε να φθάσει το παιδί σε φυσιολογικό επίπεδο. Γι αυτό και καλό είναι να διαγνωσθεί το πρόβλημα μέχρι την ηλικία των επτά ή οκτώ ετών ώστε να αντιμετωπιστεί άμεσα και αποτελεσματικά.
Επίςημα στοιχεία
Στην Ιατροπαιδαγωγική Υπηρεσία του Σισμανόγλειου εξετάστηκαν κατά την περίοδο 2000 - 2001, 1.082 άτομα στην πλειοψηφία τους μαθητές. Όπως μας ενημέρωσε η Ροδινή Μάρκου - Λογοθεραπεύτρια και η Φαίδρα Κριεζή ψυχολόγος στο Σισμανόγλειο Νοσοκομείο, από τα 1.082 άτομα, τα 748 είχαν δυσλεξία. Μάλιστα 299 ήταν από τις περιοχές του Πειραιά, της Καλλιθέας, του Κερατσινίου, του Κορυδαλλού και της Νίκαιας. Τα 90 είχαν βαριά δυσλεξία, τα 143 μέτρια και τα 66 ήπια. Το 70 % των ατόμων από τον Πειραιά που είχαν δυσλεξία διαγνώσθηκαν για πρώτη φορά στην Υπηρεσία του Σισμανογλείου σε ηλικία 14 - 18 ετών.
Που μπορείτε να απευθυνθείτε
Στην Ιατροπαιδαγωγική Μονάδα του Σισμανόγλειου Νοσοκομείου γίνεται διάγνωση και θεραπεία της δυσλεξίας σε εφήβους. Μόνο από αυτή την υπηρεσία χορηγούνται πιστοποιητικά σε εφήβους που έχουν δυσλεξία ώστε να απαλάσσονται από τις γραπτές εξετάσεις στο σχολείο. 

 

 
Αξιολογώντας τη Δυσλεξία

Gunilla Lofgren Nisser, M.Sc
Department of Clinical Neurophysiology, Karolinska Hospital, Stockholm, Sweden
 

Οι πιο προφανείς εκφάνσεις αναγράφονται παρακάτω. 

Η γνώση για τα αιτία της δυσλεξίας έρχεται τώρα στην επιφάνεια από ένα μεγάλο αριθμό ερευνών που αφορούν τον εγκέφαλο και τις δραστηριότητές του. Φαίνεται να προκύπτει συμφωνία στο ότι τη δυσλεξία προκαλεί ανεπάρκεια της εργαζόμενης μνήμης σε δέσμη λειτουργιών του εγκεφάλου. Η δυσλεξία επηρεάζει ποικίλα μέρη του εγκεφάλου τα οποία ελέγχουν τη γλώσσα. Μπορεί να οδηγήσει στη δυσλειτουργία ενός μέρους ή του συνόλου των παρακάτω λειτουργιών: οπτικής μνήμης, ακουστικής μνήμης, μνήμης αλληλουχιών, επανάληψης λέξεων, περιοχών λόγου και κίνησης. Επομένως, δεν αρκεί να αξιολογήσουμε την ανάγνωση, τη γραφή και τη φωνολογική ενημερότητα. Επιπρόσθετες δυσλειτουργίες πρέπει να συμπεριληφθούν στον ορισμό της δυσλεξίας. 

Μέχρι πρόσφατα, ο ακόλουθος ορισμός της δυσλεξίας χρησιμοποιήθηκε ευρέως: 

‘Δυσλεξία είναι μία δυσλειτουργία που έχει νευρολογική και συχνά κληρονομική βάση, και η οποία συνδέεται με την κατάκτηση και την επεξεργασία της γλώσσας. διαφέροντας ως προς το βαθμό σοβαρότητας, εκδηλώνεται ως δυσκολία στην πρόσληψη και έκφραση της γλώσσας, (συμπεριλαμβανομένης και της φωνολογικής επεξεργασίας), στην ανάγνωση, στη γραφή, στην ορθογραφία, στη γραφή με το χέρι και μερικές φορές στην αριθμητική. Η δυσλεξία δεν είναι αποτέλεσμα της έλλειψης κινήτρων, αισθητηριακής βλάβης, ανεπάρκεια σε μορφωτικές ή περιβαλλοντικές ευκαιρίες, ή άλλες περιορισμένες συνθήκες, αλλά μπορεί να εμφανισθεί μαζί με αυτές τις συνθήκες. Παρόλο που η δυσλεξία διαρκεί όσο και η ζωή, τα άτομα με δυσλεξία συχνά ανταποκρίνονται με επιτυχία στην έγκαιρη και κατάλληλη παρέμβαση.’ 

(Orton Dyslexia Society, 1994) 

Είναι ζωτικής σημασίας η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση της δυσλεξίας. Η δυσλεξία δεν εξαφανίζεται και δεν μπορεί να αποβληθεί. Μία διάγνωση είναι απαραίτητη και δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μία αρνητική κατηγοριοποίηση. Εάν ένα παιδί μένει πίσω στη μάθηση της ανάγνωσης και της ορθογραφίας, συνιστάται να διερευνηθεί η αιτία όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Ακόμη και σε προσχολικό στάδιο μπορούμε να εντοπίσουμε τα παιδιά που έχουν γλωσσικές ανεπάρκειες, τέτοιες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν προβλήματα στην ανάγνωση και στη γραφή, όταν αρχίσει το σχολείο. Εάν τα παιδιά βοηθούνταν κατάλληλα, π.χ. με πολυαισθητηριακή εκπαίδευση και ειδική γλωσσική εξέλιξη, θα έκαναν μία καλύτερη αρχή. Αυτό θα επέτρεπε την πιθανότητα της μετατροπής των σχολικών τους χρόνων σε έναν εφιάλτη και της ενήλικης ζωής σε ένα διαρκή αγώνα. 

Μέθοδος
Προκειμένου να αποφασισθεί εάν η αιτία των αναγνωστικών προβλημάτων είναι η δυσλεξία, πρέπει να αξιολογηθεί μία δεσμίδα εγκεφαλικών λειτουργιών. Πρέπει να ελέγξουμε κάθε μία από τις αισθητηριακές περιοχές για να ανακαλύψουμε τυχόν μαθησιακά ελαττώματα. Οι περιοχές προς διερεύνηση είναι οι οπτικές, οι ακουστικές, οι κινητικές, οι μνημονικές ικανότητες καθώς και οι ικανότητες διαδοχής. 

Το επιθυμητό αποτέλεσμα μίας συστοιχίας τεστ είναι να καταφέρουμε να αξιολογήσουμε ποιες εγκεφαλικές λειτουργίες εμπλέκονται στην aπόρτηση της ανάγνωσης, της γραφής και της μάθησης γενικότερα. Ένα εργαλείο αξιολόγησης πρέπει απαραίτητα να περιλαμβάνει πολλά τεστ, και κατά προτίμηση περισσότερες από μία μετρήσεις κάθε αισθητηριακής περιοχής η οποία πρέπει να εξετασθεί. 

Η συστοιχία των τεστ που παρατέθηκε εδώ αποτελεί μία προσπάθεια να γίνει αυτό εφικτό. Δεν είναι μία οριστική και μοναδική λύση, αλλά μία πρόταση σχετικά με το ποιες περιοχές πρέπει να εξετασθούν. Μία προϋπόθεση υροκειμένου να διεξαχθεί η αξιολόγηση αυτού του είδους, είναι ο εξεταστής να είναι απόλυτα εξοικειωμένος με τα μέσα με τα οποία μπορούν να αξιολογηθούν οι συγκεκριμένες περιοχές. Επομένως, η συστοιχία των τεστ είναι ένα εργαλείο στο οποίο κάθε αξιολογητής μπορεί να φέρει το δικό του υλικό αξιολόγησης. Εάν δεν υπάρχουν ήδη διαθέσιμα τεστ σε κάθε γλώσσα, μπορεί να κατασκευασθούν ώστε να ταιριάζουν στην κάθε γλώσσα. 

Μερικά μή-γλωσσικά τεστ μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη μορφή που βρίσκονται, όπως: 

Πέρα από τα γνωστικά τεστ, η αξιολόγηση θα πρέπει να περιλαμβάνει μία γενικότερη ψυχολογική αξιολόγηση, π.χ. ένα WΙSC (Wechsler’s Intelligence Scale for Children) ή ένα WAIS (Wechsler’s Adult Intelligence Scale) τεστ ή κάποιο αντίστοιχο. Είναι εξίσου σημαντικό επίσης να πάρουμε λεπτομερές ιστορικό γενετικής (πληρονομικής) κατάστασης, της περιόδου αγκυμοσύνης της μητέρας, της γέννησης, των ασθενειών, της κινητικής και γλωσσικής ανάπτυξης, καθώς και της ανάπτυξης των αναγνωστικών και γραφικών ικανοτήτων. Το ιστορικό συλλέγεται µε ένα ξεχωριστό ερωτηματολόγιο που συμπληρώνεται από το γονέα ή τον κηδεμόνα του παιδιού. 

Προκειμένου να κατασκευασθεί ένα πρακτικό αξιολογικό εργαλείο, θα πρέπει να συνταχθεί ένα πρωτόκολλο με τα ονόματα των τεστ, τα αποτελέσματά τους και τα σχόλια που σημειώνονται στην πρώτη σελίδα. Αυτό παρέχει μία ξεκάθαρη συνολική εικόνα των προβληματικών περιοχών. Το πρωτόκολλο αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει ολόκληρη τη συστοιχία των τεστ, σε κάθε τεστ σε ξεχωριστή σελίδα και με τα σημειώματα και τις διορθώσεις του εξεταστή για εύκολη ενημέρωση στην περίπτωση που χρειαστεί. 

Συνεπώς, έχοντας οσο το δυνατό περισσότερες πληροφορίες για τη συνολική εικόνα ενός ατόμου, τόσο του παρελθόντος όσο και της τωρινής του λειτουργίας, ο εξεταστής μπορεί να ξεκινήσει το έργο της αξιολόγησης προκειμένου να διαπιστώσει αν τα αποτελέσματα των τεστ συνθέτουν την εικόνα ενός ατόμου με δυσλεξία ή όχι. 

Μετά από προσεκτική διερεύνηση του υλικού, θα εντοπισθούν οι δυσλειτουργικές περιοχές. Εάν το κύριο πρόβλημα είναι η οπτική διάκριση, τότε η ορθογραφία και η αποκωδικοποίηση θα έχουν απηρεασθεί περισσότερο. Εάν επισημανθούν ανεπάρκειες οπτικές και ακουστικές, τότε θα κάνουν αισθητή την παρουσία τους στην ανικανότητα για επανάληψη πολυσύλλαβων λέξεων, στην ανάγνωση, στην ορθογραφία και επίσης συχνά στη διαδοχική επανάληψη. 

Κατά κανόνα, ανεπάρκειες κινητικές και αλληλουχίας επισημαίνονται όταν έχουμε να κάνουμε με δυσλεξία. Αυτά τα προβλήματα γίνονται εμφανή στον πολλαπλασιασμό και στη γρήγορη ονομασία έργων, όπως επίσης και στα πρώιμα στάδια της κινητικής και αναγνωστικής ανάπτυξης. 

Όταν το υλικό θα έχει εξετασθεί, και τα δεδομένα των δυσλειτουργιών θα έχουν εκτιμηθεί, τότε θα πρέπει να συνταχθεί ένα πρόγραμμα διδασκαλίας βασισμένο στη διάγνωση που θα έχει γίνει. Αυτό το πρόγραμμα πρέπει να επαναξιολογείται σε καθορισμένα χρονικά διαστήματα ώστε να εξασφαλίζεται η πρόοδος. 

Μαθησιακή υποστήριξη
Είναι σημαντικό ο δάσκαλος να έχει την κατάλληλη κατάρτιση ώστε να εφαρμόσει μία πολυαισθητηριακή, ‘κατά στάδια’ διδασκαλία, η οποία θα δώσει τη δυνατότητα σε άτομα με δυσλεξία να βελτιώσουν τη μάθησή τους. Επιπρόσθετα, ο δάσκαλος απαιτείται να διαθέτει ικανότητες καθαρής άρθρωσης των ήχων του λόγου και της αναπαράστασής τους με γράμματα, καθώς και γνώσεις ετυμολογίας (μορφολογίας και ρίζας της λέξης), διδασκαλίας της ανάγνωσης, ενώ είναι απαραίτητο να μπορεί να κατανοεί τους ψυχολογικούς φραγμούς των ατόμων με δυσλεξία. 

Η πρώιμη διάγνωση και θεραπεία έχουν μεγάλη σημασία προκειμένου να αποφύγουμε περιττές αρνητικές συνέπειες στο ‘εγώ’ των μαθητών. Η δυσλεξία τείνει να αποδυναμώνει την αυτοπεποίθηση των ατόμων εξαιτίας της καθημερινής εξοικείωσης με την αποτυχία. Πριν τη διάγνωση, το δυσλεξικό άτομο συχνά είναι αναγκασμένο επί σειρά ετών να έρχεται αντιμέτωπο με δύσκολες και απογοητευτικές μαθησιακές καταστάσεις. Προκειμένου να οικοδομηθεί η εμπιστοσύνη και να αναδιαμορφωθεί η εικόνα του εαυτού του, είναι, επομένως, απόλυτα απαραίτητο να αποφεύγεται η αποτυχία κατά τη διάρκεια της επανεκπαίδευσης. Η παρέμβαση θα πρέπει να πραγματοποιείται μόνο από καταρτισμένο επαγγελματία. 

===============

O Eric Woehrling αποφοίτησε από το European School of Brussels II το 1988. Σπούδασε Αγγλικά στο Corpus Christi College, του Cambridge και εκπόνησε τη διδακτορική διατριβή του στο University of Liverpool. Τώρα είναι αναλυτής Ευρωπαϊκών μετοχικών επενδύσεων στην Stewart Ivory & Co., Edinburgh, UK. 

Η καριέρα μου ως δυσλεξικός έχει ολοκληρώσει τον κύκλο της. Έχω υποφέρει σε όλη τη διάρκεια της φοίτησής μου στο σχολείο εξαιτίας της δυσλεξίας, αλλά έμαθα σιγά σιγά να τη χειρίζομαι σε σημείο μάλιστα που πρόσφατα έπιασα τη δουλειά που πάντοτε ήθελα. 

Όμως η δυσλεξία δε φεύγει. Συνεχίζει να εμφανίζεται σε παράξενους τρόπους. Ξαναδιάβασα τη διδακτορική διατριβή μου πριν την προφορική εξέταση, και ανακάλυψα εκατοντάδες λάθη, αλλά, πράγμα παράξενο, ο εξωτερικός εξεταστής δεν το ανέφερε κατά τη διάρκεια της εξέτασης. Τον ρώτησα, στο τέλος, εάν είχε παρατηρήσει καθόλου λάθη και απάντησε ότι ήταν δυσλεξικός και ότι είχε παρατηρήσει μόνο τέσσερα. Με αυξυμένη την περιέργεια, ενημέρωσα τον επόπτη μαθηγητή μου, οποίος έλεγξε τα τέσσερα λάθη και ανακάλυψε ότι ο εξεταστής ήταν τόσο δυσλεξικός που κανένα από τα τέσσερα δεν ήταν λάθος. Αυτό δείχνει απλά ότι ακόμη και η οξεία δυσλεξία δεν αποτελεί εμπόδιο για μία ακαδημαϊκή καριέρα. 

Η δυσλεξία είναι δύσκολο να ορισθεί καθώς περιλαμβάνει πολλά περισσότερα από αντιστροφές λέξεων και προβλήματα στην ανάγνωση. Μολονότι δυσλεξικός, δεν αντιμετώπισα ποτέ πρόβλημα στην ανάγνωση και στη γραφή, αλλά έγραφα κατά εξακολούθηση λανθασμένα συγκεκριμένες λέξεις. Το πρόβλημά μου ήταν ότι δεν μπορούσα να κάνω πράγματα όπως να κατανοώ ωρολόγια προγράμματα σε μορφή πίνακα ή να απομνημονεύω οδηγίες. 

Τώρα, ο όρος ‘λέξις’ στα αρχαία Ελληνικά σήμαινε τον τρόπο που είπες κάτι, το στυλ αν προτιμάς, ενώ το ‘λόγος’ αναφερόταν στο περιεχόμενο αυτού που είπες ή της πραγματικότητας. Κατά επέκταση ο όρος ‘λέξις’ δηλώνει τις συμβάσεις οι οποίες μας επιτρέπουν να επικοινωνούμε, να ζούμε μαζί και να βγάζουμε νόημα από ένα κοινό ‘λόγο’ ή πραγματικότητα. Αυτό που βρίσκεται πίσω από τα διαφορετικά προβλήματα που περιγράφονται ως ‘δυσλεξία’ είναι η δυσκολία στην κατανόηση αυτών των συμβάσεων. 

Κατά την πρώτη μου μέρα στο σχολείο στις Βρυξέλλες, το πρώτο μας μάθημα ήταν τα μαθηματικά και ο δάσκαλος μας έδωσε το ωρολόγιο πρόγραμμα της χρονιάς. 

Εντελώς ανεξήγητα υπέθεσα ότι τα Μαθηματικά θα ήταν το πρώτο μάθημα κάθε μέρας για εκείνη την εβδομάδα. Εν μέρει, το αποτέλεσμα αυτού ήταν να καθυστερώ σε κάθε μάθημα κάθε μέρας της πρώτης εβδομάδας και συχνά για όλη την υπόλοιπη σχολική ζωή μου. Κάποτε ο δάσκαλος αναγκάστηκε να στείλει μία ομάδα να ψάξουν για μένα. Aυτό που με πλήγωσε ήταν ότι η ερμηνεία μου σχετικά με το πρόγραμμα δεν ήταν εκ των προτέρων παράλογη, μολονότι ήταν σίγουρα παράξενη. Ήταν απλά ότι όλοι οι άλλοι αυτόματα ήξεραν τους κανόνες που έπρεπε να ακολουθήσουν, ενώ εγώ όχι. 

Η δυσλεξία συχνά σε αφήνει εκτεθειμένο με τον τρόπο αυτό, όπως ένα στρατιώτη στην παρέλαση, ο οποίος στρίβει αριστερά όταν όλο το υπόλοιπο τάγμα στρίβει δεξιά. Στην περίπτωσή μου, η χρονική αργοπορία ήταν μία τελετουργία που ολόκληρη η τάξη περίμενε με ανυπομονησία και η απελπισμένη είσοδός μου στην αίθουσα, ίσως εύλογα, προκαλούσε κύματα υστερικού γέλιου. Εκείνες, και άλλες σχετικές δυσκολίες, με μετέτρεψαν σε μία φιγούρα ?ελωτοποιού oτους συμμαθητές μου και συχνά είχαν καταστροφική επίδραση στη δουλειά μου στο σχολείο, και κατά συνέπεια με εμπόδισαν να αναπτύξω όλες τις δυνατότητές μου. Όλα φαίνονταν τόσο άδικα, γιατί ποτέ δεν υπήρχε εξ’ ορισμού κάτι pαράλογο oχετικά με ό,τι έκανα. Συνεπώς, ένιωθα πικραμένος και ταπεινωμένος τις πιο πολλές φορές. Σήμερα, όταν κάνω λάθη παρόμοια με εκείνα που έκανα τότε, μπορώ να αισθάνομαι την απογοήτευση απλά και μόνο επειδή ανασύρω κάποιους συνειρμούς. 

Αυτό οδηγεί σε μία σημαντική διαπίστωση. Παρόλο που η ορθογραφία και οι πίνακες προγραμμάτων είναι συχνά αυθαίρετοι, είναι απαραίτητοι για την κοινωνική ζωή. Αυτές οι συμβάσεις είναι τόσο κεντρικές για τον κόσμο που ζούμε ώστε, όταν οι δυσλεξικοί τις αμφισβητούν, αυτό κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται ανασφαλείς. Εξαιτίας αυτού οι εκπαιδευτικοί πολλές φορές είναι πιθανό να είναι σκληροί με τους δυσλεξικούς. Βέβαια, η αντανακλαστική απόρριψη των δυσλεξικών είναι επιζήμια και θα πρέπει να σταματήσει. Αλλά ο δυσλεξικός πρέπει να μάθει επίσης να αποδέχεται τις συμβάσεις της κοινωνίας σαν δικές του και να κατανοεί ότι δεν είναι απλές κοινοτοπίες. Διότι αν κάνεις τα πράγματα με τους δικούς σου τρόπους, αυτό σημαίνει ότι απομονώνεις τον εαυτό σου. 

Για τον αυστηρό εκπαιδευτικό, ο οποίος θα απορρίψει μία όμορφη έκθεση γιατί είναι γεμάτη από δυσλεξικά λάθη, μπορούμε να πούμε, όπως λέει και η ρήση, ‘το πνεύμα φέρνει τη ζωή, αλλά το γράμμα τη σκοτώνει’. Όμως για το δυσλεξικό, ο οποίος δε μπορεί να καταλάβει την αξία της ορθογραφίας (και εδώ αναφέρομαι κυρίως στον εαυτό μου του παρελθόντος) θα έλεγα ότι χωρίς το γράμμα, το πνεύμα είναι αέρας. Οι δυσλεξικοί θα πρέπει να αισθάνονται εμπιστοσύνη στον εαυτό τους uτι έχουν κάτι αξιόλογο να πουν ακόμη και όταν αυτό δεν ταιριάζει στις αλωσσικές και άλλες λεξικές συμβάσεις, αλλά θα πρέπει και πάλι να μάθουν να δέχονται αυτές τις συμβάσεις και να ίρίσκονται σε ειρηνική σχέση με τον κόσμο. 

Στην προσπάθεια να αντιμετωπίσεις τη δυσλεξία βασίζεσαι αποκλειστικά στους άλλους και, ταυτόχρονα αποκλειστικά στον εαυτό σου. Ήμουν τυχερός που οι γονείς μου με στήριξαν κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Ήταν έτοιμοι να με υπερασπισθούν ακόμη και ήταν είχα λάθος, και πίστευαν σε μένα με τέτοιο πάθος που με έκαναν κι εμένα να συνεχίζω να πιστεύω στον εαυτό μου όταν όλα φαίνονταν να καταρρέουν. Είχα επίσης καταπληκτικούς δασκάλους, οι οποίοι μπορούσαν να αναγνωρίσουν την αξία που κρυβόταν στο χάος, αλλά και που ήταν πάντα ικανοί να μου ασκήσουν κριτική και να με βοηθήσουν να ανακαλύψω τις αδυναμίες, οι οποίες με εμπόδιζαν να εκφράσω την αξία μου. 

Συγχρόνως όμως, όπως λέω, είσαι απόλυτα υπεύθυνος για τον εαυτό σου. Το πιο σημαντικό στοιχείο είναι η πίστη στον εαυτό σου, γιατί μπορεί να προσπαθείς για χρόνια να βελτιώσεις τον εαυτό σου χωρίς αποτέλεσμα και ανταμοιβή. Είναι πολύ εύκολο να τα παρατήσεις τότε, ενώ πρέπει να συνεχίσεις να πιστεύεις ότι θα έρθει και το αποτέλεσμα. 

Το δεύτερο στοιχείο είναι η φιλοδοξία. Πρέπει να είσαι πρόθυμος να κάνεις θυσίες και να προσπαθήσεις να πετύχεις. Το κλισέ ‘διάνυσε εκείνο το επιπλέον χιλιόμετρο’ επισημαίνει ακριβώς αυτό. Από τη στιγμή που έχεις την εργασία κατά 95% χωρίς λάθη, θα πρέπει να είσαι πρόθυμος να συνεχίσεις άλλη μία ώρα για να πετύχεις το 96% χωρίς λάθη, και έπειτα να συνεχίσεις για το τέλειο. Είτε επρόκειτο για τον επανέλεγχο των αιτήσειν για δουλειά ή του τελικού κεφαλαίου της διατριβής μου, το να διασχίσω το τελευταίο χιλιόμετρο σήμαινε τη διαφορά μεταξύ της επιτυχίας και της αποτυχίας για μένα. 

Έχει μεγάλη αξία να ξεφύγεις από τη δυσλεξία με αυτό τον τρόπο, διότι νομίζω ότι το να μην ακολουθείς το συμβατικό ‘λέξις’ σου προσδίδει μία αυτάρκεια πνευματική και μία πρωτότυπη προσέγγιση. Μερικές φορές σου δίνει επίσης μία καλύτερη κατανόηση των συμβάσεων αφού πρέπει συνειδητά να τις μάθεις. Τώρα ξέρω ότι είμαι ένας καλός διορθωτής γιατί, ψάχνοντας για τα δικά μου λάθη, έχω εθιστεί να βρίσκομαι διαρκώς σε εγρήγορση. 

Σήμερα στη δουλειά μου, όταν υπολογίζω την πρόβλεψη του κέρδους ή πόσες μετοχές πρέπει να αγορασθούν, μπορώ να το κάνω χωρίς δυσλεξικά λάθη. Και όμως, ακόμη κάνω λάθη, μερικά από τα οποία είναι ενός τυπικού δυσλεξικού. Κατανοώ όμως επίσης ότι όλοι, δυσλεξικοί ή όχι, μερικές φορές κάνουν παρόμοια λάθη. Τότε, αναρωτιέμαι, κάνω μόνο τα ίδια λάθη που θα έκανε ο καθένας, ή είναι κατάλοιπο της δυσλεξικής φύσης μου; Το σπουδαίο είναι ότι δεν μπορώ να αποφανθώ - έχω αλλάξει τόσο πολύ που απλά δεν μπορώ να ‘διακρίνω’ μεταξύ των δύο. 

 

 
 
 
Δυσλεξία ... η παρεξηγημένη 

της Ιωάννας Λεμονιάδη-Μιχαηλίδη*
 

Tο φαινόμενο της δυσλεξίας απασχολεί, ιδιαίτερα σήμερα, δασκάλους, γονείς & κυρίως μαθητές οι οποίοι συχνά περιθωριοποιούνται μέσα σε μια ανενημέρωτη κοινωνία, ένα ελλιπές σχολείο ή μια προκατειλημμένη οικογένεια. 

 

H δυσλεξία δεν πρέπει να συγχέεται με τη δυσορθογραφία η οποία είναι μαθησιακή δυσκολία που αφορά μόνο την ορθογραφία, ούτε με τη δυσγραφία που έχει να κάνει με την κακογραφία αλλά και τη δυσαρθρία που έχει σχέση με δυσκολίες άρθρωσης του λόγου. 

Tι μπορούμε να κάνουμε για να βοηθήσουμε ένα δυσλεξικό μαθητή; 

Πρώτα - πρώτα οι γονείς να μην τον ταλαιπωρούν και του γκρινιάζουν γιατί, του προσθέτουν προβλήματα με τη δική τους αντιμετώπιση, άθελά τους, βέβαια, όταν δεν γνωρίζουν σχετικά. Πρέπει να ξέρουν ότι το ίδιο το παιδί τους ξέρει περισσότερο απ’ τον καθένα τις δυσκολίες που έχει και σίγουρα αναρωτιέται για το τι του συμβαίνει και πώς μπορεί να βοηθηθεί. Γι’ αυτό το πρώτο βήμα του γονέα είναι να κουβεντιάσει, όχι να μαλώσει, με το παιδί του και οι δυο μαζί στη συνέχεια να συνεργαστούν με το δάσκαλο του παιδιού. 

O δάσκαλος πάλι με τη σειρά του μόνος ή σε συνεργασία με το δάσκαλο του τμήματος ένταξης ή τους ειδικούς κατά περίπτωση να σχεδιάσουν, και να εφαρμόσουν ένα κατάλληλο διδακτικό πρόγραμμα, επεμβαίνοντας αποτελεσματικά στην απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων από το δυσλεξικό μαθητή. 

Παράλληλα και η πολιτεία, πρόσφατα, έχει αναγνωρίσει την ιδιαιτερότητα των δυσλεξικών μαθητών απαλλάσσοντάς τους από τις γραπτές εξετάσεις. Για τούτο χρειάζεται βεβαίωση από αναγνωρισμένα ιατροπαιδαγωγικά κέντρα. 

Aγαπητοί γονείς. 

Mην πανικοβάλλεστε λοιπόν όταν το παιδί σας δείχνει δυσλεξία. Προσπαθήστε να επέμβετε σε ό,τι σας αφορά συνεργαζόμενοι με τους δασκάλους του. Στη χώρα μας κάποιοι, ευτυχώς λίγοι πια, ίσως είναι προκατειλημμένοι σχετικά με τη δυσλεξία. Mην τους δίνετε σημασία, προσπεράσετε τους. Σε λίγο καιρό, θα είναι και αυτοί ενημερωμένοι. Eίστε εσείς που νοιάζεστε περισσότερο απ’ όλους τους άλλους για το παιδί σας. Σε χώρες που η δυσλεξία έχει παρατηρηθεί και ερευνηθεί εις βάθος, ο δυσλεξικός μαθητής είναι προνομιούχος, μέσα σε εκπαιδευτικά συστήματα που τον λαμβάνουν υπόψη τους. Nα ξέρετε ότι είναι περιζήτητοι χειριστές και προγραμματιστές ηλεκτρονικών υπολογιστών, μοναδικοί καλλιτέχνες, εξαιρετικοί μηχανικοί, άριστοι αθλητές και με περγαμηνές στη γεωμετρία και τη φυσική. Θεωρούν δε ότι θα είναι οι “ευφυΐες” του 21ου αιώνα γιατί αυτοί αντιλαμβάνονται το χώρο και το χρόνο κατά ένα διαφορετικό τρόπο, αυτόν που η σύγχρονη τεχνολογία απαιτεί, αυτόν που εμείς οι “φυσιολογικοί” αδυνατούμε τώρα να τον αντιληφθούμε.

* Η Ιωάννα Λεμονιάδη-Μιχαηλίδη είναι Δασκάλα με μεταπτυχιακές σπουδές στις Ειδ. Μαθησιακές Δυσκολίες
 

 
ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΥΣΛΕΞΙΑ

 

· Δημιουργία Ταινιοθήκης γνωστών βιβλίων

Ο Σύνδεσμος γνωρίζοντας ότι τα περισσότερα δυσλεξικά παιδιά αφομοιώνουν περισσότερες πληροφορίες μέσω της ακουστικής οδού, αποφάσισε να δημιουργήσει μια ταινιοθήκη γνωστών βιβλίων. Μπορείτε να αγοράσετε τα ηχογραφημένα βιβλία, που εξασφάλισε ο Σύνδεσμος, επικοινωνώντας με τη λειτουργό του Συνδέσμου στο τηλ. 22-319411/2.

· Ιστοσελίδα Συνδέσμου για τη Δυσλεξία www.cyprusdyslexia.com 

· Χοροθεραπεία

Ο Παγκ. Σύνδεσμος για τη Δυσλεξία, μέσα στα πλαίσια της εφαρμογής προγραμμάτων στήριξης των ατόμων με δυσλεξία και των οικογενειών τους, διεξάγει πρόγραμμα χοροθεραπείας για παιδιά ηλικίας 8-10 χρονών. Για περισσότερες πληροφορίες επικοινωνήστε με τη λειτουργό του Συνδέσμου.

· Τηλεφωνικός έρανος

Η ΑΤΗΚ έχει παραχωρήσει στον Παγκ. Σύνδεσμο για τη Δυσλεξία τηλεφωνική γραμμή ‘Charity Direct’ με αριθμό 90938000. Με κάθε τηλεφώνημα χρεώνεται αυτόματα ο λογαριασμός του ατόμου που επικοινωνεί με Λ.Κ.5.

· Ομάδες στήριξης γονέων από τον Παγκ. Σύνδεσμο για τη Δυσλεξία

Λειτουργούν ομάδες στήριξης από ψυχολόγο και κοινωνική λειτουργό. Για περισσότερες πληροφορίες επικοινωνήστε με τη λειτουργό του Συνδέσμου

 

 

25 Μαίου 2002 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΠΑΘΩΝ & ΦΙΛΩΝ

Το Σάββατο 25 Μαίου 2002 στις 10:00π.μ., 60 παλαιές μοτοσικλέτες του Ομίλου ‘Φίλοι παλαιάς μοτοσικλέτας΄θα σας περιμένουν στην Πλατεία Ελευθερίας στη Λευκωσία, σε μια πρωτότυπη υπαίθρια εκδήλωση. Oι παρευρισκόμενοι θα έχουν την ευκαιρία να θαυμάσουν από κοντά τις μοτοσικλέτες και να πάνε βόλτα μ΄αυτές, με ελάχιστο αντίτιμο ΛΚ.1.00.

Η εκκίνηση των μοτοσικλετών θα γίνει από το χώρο στάθμευσης του Νέου Σταδίου ΓΣΠ, στις 9:00π.μ. Από τις 10:00π.μ. – 3:00μ.μ., ελάτε να ταξιδέψουμε πίσω στο χρόνο με μηχανές κατασκευής του 1940 – 1960. Τα έσοδα της εκδήλωσης θα ενισχύσουν τις Υπηρεσίες του Παγκύπριου Συνδέσμου Καρκινοπαθών & Φίλων.

++++++++++++++++++++++++

ΔΥΣΛΕΞΙΑ 

Ενα παιδαγωγικό πρόβλημα και όχι ιατρικό.

Πρόκειται για μια ειδική αδυναμία που παρουσιάζεται σε παιδιά,που παρά τη φοίτησή τους σε συνηθισμένες σχολικές τάξεις,αποτυγχάνουν να αποκτήσουν τις γλωσσικές δεξιότητες που σχετίζονται με την ανάγνωση τη γραφή και την ορθογραφία. Οι μαθητές αυτοί έχουν καλή ή και πάνω από το μέσο όρο δείκτη

νοημοσύνης.Δεν έχει σχέση με τη νοητική καθυστέρηση και εμφανίζεται στα αγόρια σε αναλογία συχνότερη 4 προς 1 σε σχέση με τα κορίτσια.

Η δυσλεξία έχει αναγνωρισθεί ως μαθησιακό πρόβλημα από ειδικούς της ιατρικής επιστήμης τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα.Σύντομα όμως έπαψε να αποτελεί αποκλειστικότητα της ιατρικής γιατί ως μαθησιακό πρόβλημα με συνέπειες στην εκπαίδευση,άρχισε να απασχολεί τις επιστήμες της ψυχολογίας και της παιδαγωγικής.Η σύγχρονη άποψη που επικρατεί σήμερα διεθνώς είναι ότι η δυσλεξία είναι πρωτίστως παιδαγωγικό πρόβλημα και όχι ιατρικό. Οι μελετητές συμφωνούν ότι οι κυριότερες ενδείξεις του προβλήματος είναι:

υπάρχει ασυμφωνία μεταξύ της νοητικής ικανότητας του παιδιού και της αναγνωστικής-ορθογραφικής επίδοσής του.

το δυσλεξικό παιδί αντιμετωπίζει έντονες δυσκολίες στην επεξεργασία των συμβόλων της γραπτής γλώσσας.

Η ανάγνωσή του διαφέρει ποιοτικά και ποσοτικά απ'αυτή του κανονικού αναγνώστη.

Η αναγνωστική-ορθογραφική του καθυστέρηση δεν αποτελεί μέρος μιας γενικότερης μαθησιακής καθυστέρησής του.(Nowton1970,Milew1974).

Οταν υπάρχει μια ασυμφωνία μεταξύ της νοητικής κατάστασης του παιδιού και της σχολικής του επίδοσης και η κατάσταση αυτή συνοδεύεται από μερικά χαρακτηριστικά της δυσλεξίας,τότε είναι πιθανόν το παιδί να είναι δυσλεξικό.

Τέτοια χαρακτηριστικά είναι:

Δυσκολία στη διάκριση δεξιού-αριστερού

Σύγχυση στην αντίληψη της έννοιας του χρόνου

Δυσκολία στη επανάληψη πολυσύλλαβων λέξεων και αριθμών με αντίστροφη φορά

Σύγχυση ως προς το κυρίαρχο χέρι,μάτι,πόδι(πλευρίωση).

Αναγνωστικά λάθη που κυρίως γίνονται:

-Δυσκολία στη διάκριση διαφορετικών λέξεων,που έχουν τα ίδια γράμματα π.χ ΤΗΣ-ΣΤΗ
-Λαθεμένη προφορά φωνηέντων (Β,Θ) , (Θ,Φ).
-Αντικατάσταση μιας λέξης από άλλη με παρόμοια σημασία.

Δυσκολίες στη γραφή:

-Δυσανάγνωστες λέξεις-κείμενο

-Χρήση κεφαλαίων γραμμάτων ανάμεσα στα μικρά

-Γράμματα ή λέξεις γραμμένα "καθρεφτικά": μα-αμ.

Στο τέλος της Β' Τάξης του Δημοτικού Σχολείου ολοκληρώνεται ο μηχανισμός ανάγνωσης και γραφής στο παιδί. Τότε μπορεί να γίνει η διαγνωστική εξέταση,από ειδική ομάδα ενός διαγνωστικού κέντρου,για μια επίσημη διάγνωση. Πρέπει να τονίσουμε πως οι γονείς δεν έχουν καμία ευθύνη για το γεγονός ότι το παιδί τους έχει δυσλεξία. Ετσι λοιπόν με πλήρη ηρεμία,επιμονή και υπομονή πρέπει να αντιμετωπίσουν το θέμα.

Μια δυσλεξία ελαφράς μορφής μπορεί να εξαφανιστεί εντελώς,σε αντίθεση με τη βαριάς μορφής, η οποία μπορεί να,υπάρχει στο άτομο σε όλη του τη ζωή.

Ειδικότερα σε καταστάσεις έντονου άγχους και κούρασης το παιδί κάνει ορθογραφικά λάθη σε λέξεις που ξέρει καλά ή ενώ λύνει δύσκολες ασκήσεις μαθηματικών συγχέει τα σύμβολα των τεσσάρων πράξεων.

Οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν ότι είναι βασικό να υπάρχει κοινό μέτωπο,ώστε το παιδί να μη νοιώθει εγκαταλειμμένο και να μην ντρέπεται για τα λάθη του.

Η κατανόηση και η ενθάρυνση έχουν μεγαλύτερη αξία από οποιοδήποτε παιδαγωγικό μέτρο,γιατί βοηθούν στην ψυχική ισορροπία.

Το παιδί χρειάζεται βοήθεια στις σχολικές εργασίες σε καθημερινή βάση.Οι εργασίες να μην είναι μεγάλες και ο χρόνος απασχόλησης του παιδιόύ να είναι μικρός,ιδιαίτερα στις μικρές τάξεις του Δημοτικού,γιατί κουράζουν και προκαλούν πλήξη.Το παιδί στη διάρκεια της άσκησης πρέπει να διαβάζει και να ακούει περισσότερο και λιγότερο να γράφει.

Να γίνονται συχνές επαναλήψεις.

Η δυσλεξία θεραπεύεται,αρκεί να υπάρχει η σωστή και έγκαιρη διάγνωση σε συνδυασμό με ένα κατάλληλο πρόγραμμα εκπαίδευσης που να εξαρτάται από την ένταση της προσπάθειας και την ποιότητα του υλικού,όχι από την ποσότητά του.Τέλος ιδιαίτερη σημασία για την πρόληψη των διαταραχών του λόγου έχει η στάση των γονέων,η επιμονή τους να διορθώσουν τα γλωσσικά σφάλματα αντί να εξαλείψουν το ελλάτωμα το μονιμοποιούν.Παραδειγματικά αναφέρεται η επιμονή των γονέων να χρησιμοποιεί το παιδί το δεξί χέρι, ενώ εκείνο ευκολύνεται στη χρήση του αριστερού μπορεί να προκαλέσει διαταραχές στη γλωσσική δεξιότητα του παιδιού.

Τρίμπος Ιωάννης
Δάσκαλος

 

ΓΙΑ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ

 

Η δυσλεξία θα μας απασχολήσει σε τούτο το τεύχος. Χρησιμοποιήσαμε έναν από τους συνηθέστερους χαρακτηρισμούς, που περιγράφει το φαινόμενο μιας ανωμαλίας ή διαταραχής στη λειτουργία της εκμάθησης του γραπτού λόγου. Σημειώνουμε πληροφοριακά ότι η πρώτη αναφορά που έγινε στην Ελλάδα για το θέμα ήταν το 1957 από τον Κώστα Γ. Καλαντζή1 , ειδικό παιδαγωγό και συνεργάτη της Ρόζας Ιμβριώτη, που υπήρξε η εμπνεύστρια και η διευθύντρια του πρώτου ελληνικού ειδικού σχολείου.2 Εξετάζοντας τη σημερινή κατάσταση, απευθυνθήκαμε στην Αλίκη Τζεν, εκπαιδευτικό και μέλος της Εταιρείας Δυσλεξίας, και την ψυχολόγο Μαρία Παϊζη, εξειδικευμένη σε θέματα Δυσλεξίας και Μαθησιακών Δυσκολιών. Βέβαια το πρόβλημα που ανοίγουμε εδώ είναι πολυσύνθετο, γι’ αυτό είμαστε αναγκασμένοι να καταθέσουμε προηγούμενα κάποιες γενικές εισαγωγικές σκέψεις.

Παρατηρώντας το φαινόμενο από τη γενική κοινωνική άποψη, θα θέλαμε πρώτα να επιστήσουμε την προσοχή στην ευθύνη της πολιτείας για την ανεπαρκή διάγνωση, στην οποία θα έπρεπε να δοθεί βάρος, αν το ζητούμενο είναι η ουσιαστική μόρφωση όλων των παιδιών. Εννοούμε να πάψουν να θεωρούνται “ανεπίδεκτα μαθήσεως”, παιδιά που έχουν κάθε μορφωτική δυνατότητα και να ερευνηθεί σε ποια έκταση αλλά και σε ποιο βαθμό εξετάζεται το πρόβλημα “ πώς το παιδί μαθαίνει”. Η επιστήμη έχει αποδείξει ότι εξαιρετικά πιο δύσκολες μαθησιακά καταστάσεις, όπως η αφασία (όπου το παιδί μετά από σοβαρούς τραυματισμούς ή αρρώστειες σαν την εγκεφαλίτιδα, τη μηνιγγίτιδα, τη νευρομόλυνση κλπ χάνει τη γενική ικανότητα της ομιλίας) ή η αλαλία (όπου το παιδί γεννιέται με διαλυμένο πλήρως το μηχανισμό της ομιλίας, χωρίς εμφανή βλάβη των οργάνων, αλλά μόνο δυσλειτουργία τους) είναι αναστρέψιμες. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα από τη Σοβιετική ένωση, όπου τέτοια παιδιά τελείωναν μετά από ειδική εκπαίδευση το βασικό υποχρεωτικό σχολείο. Τηρουμένων, βέβαια, των αναλογιών και η δυσλεξία πρέπει να θεωρείται κατάσταση με ιδιαίτερο τρόπο αντιμετωπίσιμη και αναστρέψιμη. Είτε αναφερόμαστε στον αγγλικό όρο της “επίκτητης δυσλεξίας” (όταν μετά από τραυματισμούς ή αρρώστειες χάνει το παιδί τη λειτουργία της εκμάθησης του γραπτού λόγου) είτε στην “ειδική” ή “εξελικτική δυσλεξία”, που εδώ εξετάζουμε, τη σύμφυτη δηλαδή δυσλειτουργία στην εκμάθηση του γραπτού λόγου.

 Κι εδώ ερχόμαστε στην επιστημονική μεθοδολογία και το ρόλο της επιστήμης. Όσο βαθύτερα κατανοούμε τις αιτίες του φαινομένου, τόσο θα φωτίζεται ο δρόμος για την αντιμετώπισή του. Κι είναι αναποτελεσματικός ο επιστήμονας που δεν κατανοεί την ανάγκη ολόπλευρης διερεύνησης του σύνθετου φαινομένου. Το καθοριστικό είναι λοιπόν να δημιουργηθούν οι όροι διεπιστημονικής συνεργασίας, ιδιαίτερα της νευρολογίας, της ψυχολογίας και της παιδαγωγικής, τόσο στη γενική ερευνητική εργασία, όσο και στην εφαρμογή των ερευνητικών συμπερασμάτων για τη διάγνωση κι αντιμετώπιση του προβλήματος στο συγκεκριμένο παιδί. 

Για την εκπαίδευση, τέλος, αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα στην πράξη, το βάρος ασφαλώς και πρέπει να δοθεί στην περίοδο της πρώτης σχολικής ηλικίας, στο πρόγραμμα των πρώτων τεσσάρων τάξεων του σχολείου, με όπλο τον προφορικό λόγο. Επομένως, σημασία έχει η ειδική βοήθεια στο δάσκαλο, στον οποίο καταλήγει όχι απλά η γνώση αλλά η ευθύνη για δημιουργική εφαρμογή της, αφού το κάθε δυσλεκτικό παιδί αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση.

 

 

Πώς αναγνωρίζουμε ένα δυσλεξικό παιδί;


της Μαρίας Παϊζη

 

Η πρώτη επαφή με το γραπτό λόγο μπορεί να αποτελέσει μια οδυνηρή εμπειρία για ένα αριθμό μαθητών, οι οποίοι από τα πρώτα χρόνια της μαθησιακής τους καριέρας εκδηλώνουν μια δυσκολία μικρότερου ή μεγαλύτερου βαθμού στην ανάπτυξη της δεξιότητας αυτής. Είναι γνωστό ότι όλοι οι μαθητές δεν παρουσιάζουν την ίδια μαθησιακή εξέλιξη. Συχνά οι εκπαιδευτικοί καλούνται να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα  των μαθητών εκείνων, των οποίων οι νοητικές τους ικανότητες έρχονται σε αντίθεση με τη μαθησιακά τους επίδοση, κυρίως στο γραπτό λόγο.

Μερικοί μαθητές είναι αναγκασμένοι να κάθονται πάνω από ένα τετράδιο μισοάδειο ή μουντζουρωμένο αναρωτούμενοι γιατί δεν μπορούν να γράψουν όπως οι συμμαθητές τους. Δεν αισθάνονται υπερήφανοι και συχνά δεν καταβάλουν την απαιτούμενη προσπάθεια, γιατί εκ των προτέρων γνωρίζουν ότι δεν θα τα καταφέρουν. Οι παρατηρήσεις της δασκάλας, αλλά και οι φωνές και οι τσακωμοί στο σπίτι δεν καταφέρνουν να δώσουν λύση στο πρόβλημα. Είναι η ώρα που γονιός ή εκπαιδευτικός θα πρέπει να αναρωτηθούν μήπως ο μαθητής είναι δυσλεξικός.

 Ο μύθος για τα παιδιά που ΔΕΝ θέλουν να γράφουν και να διαβάζουν είναι ξεπερασμένος. Ποιο παιδί στη σημερινή εποχή με τα τόσα ερεθίσματα δεν θέλει να μάθει να χειρίζεται ένα τόσο σημαντικό μέσο επικοινωνίας όπως είναι η γραφή και η  ανάγνωση;

 Η δυσλεξία είναι ένα πολύμορφο πρόβλημα το οποίο έχει άμεση σχέση με την ικανότητα του παιδιού να χειρίζεται το γραπτό λόγο. Οι δυσκολίες που παρουσιάζονται στην εκμάθηση της γραφής, της ανάγνωσης, και ορισμένες  φορές της αριθμητικής δεν οφείλονται σε:

??νοητική υστέρηση

??οργανικά προβλήματα, όπως προβλήματα όρασης ή ακοής

??κοινωνικο-οικονομικά προβλήματα ή

??συναισθηματικά προβλήματα 

 Στοιχεία που χαρακτηρίζουν τη γραφή ενός δυσλεξικού μαθητή είναι:

??αντικατάσταση, παράληψη, αντιστροφή γραμμάτων

??καθρεπτική γραφή(π.χ 3 αντί ε)

??αντικατάσταση λέξεων με συνώνυμες(π.χ μπαμπάς-πατέρας)

??χρησιμοποίηση κεφαλαίων γραμμάτων ανάμεσα στα μικρά γράμματα μιας λέξης

??δεν χρησιμοποιεί τονισμό

??δεν χρησιμοποιεί σημεία στίξης

??παρουσιάζει ακαταστασία στο τετράδιο του

??η γραφή του είναι δυσανάγνωστη

Στοιχεία που χαρακτηρίζουν την αναγνωστική ικανότητα ενός δυσλεξικού μαθητή είναι:

??δεν διαβάζει με ευχέρεια 

??ο ρυθμός της ανάγνωσης είναι αρκετά αργός

??διαβάζει χρησιμοποιώντας το δάχτυλο

??χάνει τη σειρά που διαβάζει, όταν το μάτι του απομακρυνθεί από το κείμενο

??δεν κατανοεί το κείμενο που διάβασε 

 

Γενικότερες δυσκολίες που παρουσιάζουν οι δυσλεξικοί μαθητές:

??έχουν διαβάσει την ορθογραφία ή τα μαθήματά τους αρκετά καλά και την επόμενη μέρα τα έχουν ξεχάσει

??δυσκολεύονται να μάθουν τους μήνες ή τις μέρες τις εβδομάδας με τη σωστή σειρά

??δυσκολεύονται να προφέρουν πολυσύλλαβες λέξεις

??συγχέουν δεξί και αριστερό

??δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν 

??δυσκολεύονται να οργανώσουν το χρόνο τους ή τα πράγματά τους

??δεν δείχνουν προθυμία να διαβάσουν τα μαθήματα του σχολείου

??δείχνουν ή είναι απομονωμένοι στο σχολικό περιβάλλον

??κατά την περίοδο της σχολικής χρονιάς διαμαρτύρονται συχνά για πονοκεφάλους, πόνους στην κοιλιά ή έχουν τάση για εμετό

??έχουν τάσεις επιθετικότητας, κυρίως στο χώρο του σχολείου

Ένας δυσλεξικός μπορεί να παρουσιάζει μερικά ή περισσότερα στοιχεία απ’ αυτά που προαναφέρθηκαν. Ο βαθμός δυσκολίας, αλλά και ο αριθμός δυσκολιών που παρουσιάζονται έχει άμεση σχέση με το ίδιο το παιδί, αλλά συχνά οι επιδόσεις του παρουσιάζονται και από εξωτερικούς παράγοντες, όπως το σχολείο και η οικογένεια.

Επειδή ο δυσλεξικός μαθητής βιώνει καθημερινά την αποτυχία, οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί, γιατί το πρόβλημα το οποίο φαινομενικά απασχολεί μόνο την εκπαίδευσή του, μπορεί αργότερα να επηρεάσει αρνητικά και την συναισθηματική του ισορροπία με δυσάρεστες επιπτώσεις για τον ίδιο αλλά και για την οικογένειά του.

Τα δυσλεξικά παιδιά χρειάζεται :

??να τα επαινούμε για την προσπάθεια που καταβάλλουν

??να τα ενθαρρύνουμε προς τους τομείς εκείνους που έχουν ικανότητες

??να νιώθουν ότι έχουν την υποστήριξη των δασκάλων ώστε να μην αισθάνονται απομονωμένοι από  το σύνολο της τάξης

??να έχουν την κατανόηση των γονιών τους για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν

??να νιώθουν ασφάλεια τόσο στο οικογενειακό όσο και στο σχολικό περιβάλλον

Αν κάποιοι γονείς ή εκπαιδευτικοί ανησυχούν για τη μαθησιακή εξέλιξή του, θα πρέπει να απευθυνθούν σε ειδικούς επιστήμονες, οι οποίοι θα εξετάσουν τις δυσκολίες και τις ικανότητες του μαθητή και στη συνέχεια θα ενημερώσουν γονείς και εκπαιδευτικούς, έτσι ώστε να αντιμετωπίσουν  με σωστούς χειρισμούς τα προβλήματα που αφορούν τόσο την εκπαίδευση του μαθητή, όσο και την ψυχική του υγεία.

Η σωστή και η έγκαιρη διερεύνηση του προβλήματος θα βοηθήσει να δοθούν οι απαραίτητες πληροφορίες που στόχο θα έχουν την αντιμετώπιση των δυσκολιών που παρουσιάζει ο μαθητής.

Ας μην ξεχνάμε ότι κάθε παιδί έχει δικαίωμα στην ολοκληρωμένη εκπαίδευση και εμείς είμαστε υπεύθυνοι γι΄ αυτό. 

 

 

Προβληματισμοί γύρω από το θέμα της Δυσλεξίας


της Αλίκης Τζέν

 

 

Η Δυσλεξία είναι μια αναπάντεχη δυσκολία που παρουσιάζουν παιδιά με φυσιολογική ή και ανώτερη νοημοσύνη, στη γραφή, στην ανάγνωση και στην αποστήθιση, δηλαδή στα βασικά μαθητικά καθήκοντα.

Παλιά, όταν ο δάσκαλος διαπίστωνε τέτοιες δυσκολίες, έλεγε στους γονείς πως το παιδί “δεν παίρνει τα γράμματα”, οπότε εκείνοι, αν είχαν λεφτά το πήγαιναν σε ιδιωτικό σχολείο (πλήρωναν δηλαδή, για να πάρει “ένα χαρτί”) ή το έπαιρναν από το σχολείο και τόστελναν παραγιό, βοηθό τεχνίτη, εργάτη, αγρότη. Έτσι, έβγαιναν νωρίς-νωρίς στην αγορά εργασίας φτωχόπαιδα με κοφτερό μυαλό που όμως είχαν τη ρετσινιά του αγράμματου.

 Όταν πριν περίπου 25 χρόνια καθιερώθηκε η εννιάχρονη υποχρεωτική εκπαίδευση, κάποια παιδιά που διψούσαν για μόρφωση, αλλά μέχρι τότε “κοβόντουσαν” στις εισαγωγικές για το γυμνάσιο, εμφανίστηκαν δειλά-δειλά στις δημόσιες γυμνασιακές αίθουσες. Ήταν οι περισσότεροι δυσλεξικοί μαθητές, έξυπνοι αλλά “τρακαρισμένοι” από τις παρατηρήσεις και τις κόκκινες υπογραμμίσεις των λαθών τους στα γραπτά από τους δασκάλους του δημοτικού.

Οι περισσότεροι καθηγητές, ανέτοιμοι να δεχτούν μαθητές που, ενώ δεν ήξεραν να γράφουν σωστά το όνομά τους, κατανοούσαν εύκολα το μάθημα και απαντούσαν προφορικά σε ερωτήσεις “κρίσεως”, ακολούθησαν την “πεπατημένη”: δεν καταλαβαίνω, άρα τιμωρώ (αντί του “δεν καταλαβαίνω, άρα ζητώ να μάθω, επιμορφώνομαι”). Καλούσαν λοιπόν γονείς και τους ανακοίνωναν πως το παιδί είναι έξυπνο, αλλά τεμπελιάζει, δεν διαβάζει, κλπ. Εντέχνως, δηλαδή, πάλι “πάρτε το, δεν παίρνει τα γράμματα, είναι μπελάς”. Αν στη δικαιολογημένη αγανάκτηση για τις άδικες κατηγορίες και την απόρριψη από το σχολείο, προσθέσουμε και τη φυσιολογική ορμητικότητα, τις ευαισθησίες και τις συναισθηματικές φορτίσεις της εφηβείας, παίρνουμε το εκρηκτικό μίγμα που είναι ο δυσλεξικός έφηβος στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Το υπουργείο Παιδείας, εξοπλισμένο με δεκάδες συμβούλους, ειδικούς και “παρατρεχάμενους”,συνεπικουρούμενο και από άλλα δύο “μαγαζιά” ή “παραμάγαζα”, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και το Κέντρο Εκπαιδευτικών Ερευνών, γεμάτα κι αυτά σοφούς και ειδικούς, πετάει το “κόκαλο”που λέγεται “προφορικές εξετάσεις για τους δυσλεξικούς”, πλένει τα χέρια του σαν Πόντιος Πιλάτος και αφήνει απληροφόρητους και ευθυνόφοβους καθηγητές να περιθωριοποιούν τους δυσλεξικούς μαθητές, αντί να προσπαθούν να τους  βοηθήσουν.

Κι όμως, η δυσλεξία είναι μια καλή ευκαιρία να δει κανείς τα πράγματα από μια άλλη σκοπιά: μόρφωση δεν είναι μόνο η ορθογραφία και η αποστήθιση. Ένας περίεργος “ρατσισμός”κυνηγάει τους ανορθόγραφους και τους κακογράφους, κυρίως από αυτούς που θέλουν την παιδεία να “φοράει τα καλά της” με άλλα λόγια να είναι παιδεία τύπων και όχι ουσίας. Αυτοί οι νέο-εστέτ, νέο-καθαρολόγοι των σαλονιών, πετάνε λάσπη και βρίζουν τους δήθεν αγράμματους που κρατούν ανορθόγραφα πανό στις πορείες.

Ο προφορικός λόγος που είναι η φυσική ανθρώπινη επικοινωνία, στα σχολεία δεν καλλιεργείται συστηματικά και ουσιαστικά. Το “πάρτε 3 σελίδες παρακάτω (χωρίς παράδοση-ανάλυση)” και το “γράψτε 5 ασκήσεις γραμματικής (χωρίς άσκηση της γλώσσας που μιλάμε)”, εξακολουθούν να αποτελούν συνηθισμένες πρακτικές που, υπαγορεύονται βέβαια συχνά από το εξωφρενικό και μαξιμαλιστικό “φούσκωμα” της διδακτέας ύλης. Το σχολείο δεν προσφέρει μόρφωση για τη ζωή αλλά εκπαίδευση για τις εξετάσεις (γι΄ αυτό και “επιτυχημένα” θεωρούνται τα σχολεία που έχουν τους περισσότερους επιτυχόντες στις εξετάσεις και όχι όσα, π.χ δεν εμφανίζουν κρούσματα βίας, ασχολούνται με το περιβάλλον ή τα πολιτιστικά, αγκαλιάζουν τους μαθητές με ειδικές ανάγκες και γενικά συμβάλλουν στον εξανθρωπισμό του συνόλου).

 

Οι εξετάσεις είναι ό,τι πιο ολέθριο για το δυσλεξικό μαθητή. Το ατίθασο μυαλό του δεν μπαίνει εύκολα σε καλούπια. Ο γραπτός λόγος είναι καλούπι, δεν είναι φυσική γλώσσα επικοινωνίας του ανθρώπου. Ο μεγάλος δυσλεξικός, ο Αλβέρτος Αϊνστάιν, έχει περιγράψει με μεγάλη ζωντάνια την απέχθειά του προς τις εξετάσεις που δεσμεύουν το πνεύμα και δεν το αφήνουν ελεύθερο να δημιουργήσει.

 

 Τι πρέπει, λοιπόν, να γίνει ;

Επιγραμματικά, δύο πράγματα :

1. σχολείο ουσίας και όχι τύπων.

2. σχολείο προσαρμοσμένο στις ανάγκες των παιδιών και όχι σχολείο-εκτελεστικό όργανο εκπαιδευτικών προγραμμάτων και σχεδιασμών.

 

Σε ένα τέτοιο σχολείο, έχει θέση κι ο δυσλεξικός μαθητής, μπορεί κι αυτός να μορφωθεί και να αναπτύξει την προσωπικότητά του, νιώθοντας ίσος και όχι ανάπηρος κοντά στα άλλα παιδιά. 

 

 

 
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ;

 

Οι «κρυφές» αυτές αναπηρίες που ονομάζουμε μαθησιακές δυσκολίες υπάρχουν από τότε που οι άνθρωποι έπρεπε να επεξεργάζονται πληροφορίες και να μαθαίνουν. Οι μαθησιακές δυσκολίες γίνονταν όλο και πιο γνωστές με το πέρασμα του χρόνου καθώς η κοινωνία μας δίνει ολοένα και μεγαλύτερη έμφαση στη μάθηση και την εκπαίδευση.

 

Οι μαθησιακές δυσκολίες εμφανίζονται με πολλές μορφές … οπτική, ακουστική, κινητικού ελέγχου, δυσκολία στην επικοινωνία ,στη λογική επεξεργασία πληροφοριών, κ.λ.π. Η αποτελεσματική αντιμετώπισή τους πρέπει να περιλαμβάνει μια ολιστική προσέγγιση η οποία να λαμβάνει υπόψη της τις εκπαιδευτικές, σωματικές, ψυχολογικές και ιατρικές ανάγκες του κάθε παιδιού ξεχωριστά.

 

(Ορισμός) «Ειδική μαθησιακή δυσκολία είναι μια διαταραχή η οποία πλήττει μία ή και περισσότερες από τις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που εμπλέκονται στην κατανόηση ή την χρήση της γλώσσας, προφορική ή γραπτή, και μπορεί να εκδηλωθεί σαν αδυναμία του παιδιού στο να ακούει, να σκέφτεται, να μιλάει, να γράφει, να προφέρει τις λέξεις, ή να εκτελεί μαθηματικούς υπολογισμούς. Ο όρος περιλαμβάνει καταστάσεις όπως αντιληπτικές διαταραχές, εγκεφαλική βλάβη, ελάχιστη εγκεφαλική δυσλειτουργία, δυσλεξία και εξελικτική αφασία.. Στην κατηγορία της ειδικής μαθησιακής δυσκολίας δεν περιλαμβάνονται τα παιδιά που παρουσιάζουν μαθησιακά προβλήματα που οφείλονται κατά κύριο λόγο σε οπτικές, ακουστικές, ή κινητικές αναπηρίες, σε νοητική υστέρηση σε συναισθηματικές διαταραχές, ή σε μειονεκτικό περιβάλλον, περιοριστικές πολιτισμικές ή οικονομικές συνθήκες».

 

Κάθε παιδί, έφηβος, ή ενήλικος με μαθησιακή δυσκολία είναι μοναδικός. Παρουσιάζει διαφορετικό συνδυασμό και σοβαρότητα προβλημάτων. Είναι ένα άτομο με μία, ή περισσότερες σημαντικές ελλείψεις στις βασικές διαδικασίες μάθησης.

 

Το άτομο που παρουσιάζει μαθησιακές δυσκολίες έχει συνήθως νοημοσύνη μέσου όρου, ή πάνω από τον μέσο όρο. Παρόλα αυτά, για κάποιον γνωστό ή άγνωστο λόγο υπάρχει ένα χάσμα ανάμεσα στο δυναμικό του ατόμου (τι θα μπορούσε δυνητικά να πετύχει), και στο τι πραγματικά πετυχαίνει στη ζωή του.

 

 

 

 

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΗΣ ΔΥΣΚΟΛΙΑΣ

 

Στα συμπτώματα των μαθησιακών δυσκολιών περιλαμβάνονται μια μεγάλη γκάμα από χαρακτηριστικά που επηρεάζουν την ανάπτυξη και τα επιτεύγματα του παιδιού. Πρέπει να σημειωθεί ότι κάποια απ’αυτά τα συμπτώματα μπορεί να παρουσιαστούν σε όλα τα παιδιά σε κάποιο στάδιο της ανάπτυξής τους. Εκείνο που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι το άτομο με ειδική μαθησιακή δυσκολία εμφανίζει μία ομάδα από συμπτώματα που συνοδεύουν το παιδί στην εξελικτική του πορεία και δεν εξαφανίζονται με το πέρασμα του χρόνου. Τα πιο συχνά συμπτώματα είναι: διάσπαση προσοχής, φτωχή μνήμη, δυσκολία στο να ακολουθεί οδηγίες, δυσκολία στο να ξεχωρίζει μεταξύ τους τα γράμματα, τους αριθμούς, και τους ήχους, περιορισμένη αναγνωστική ικανότητα, προβλήματα στον οπτικο-κινητικό συντονισμό, δυσκολία στη σειροθέτηση (π.χ. ακολουθία των ημερών της εβδομάδας, των μηνών του χρόνου, κ.λ.π.), αποδιοργάνωση, και πολλά άλλα προβλήματα που μπορεί να το επηρεάζουν. Ένας πιο εκτεταμένος κατάλογος συμπτωμάτων περιλαμβάνει τα εξής:

 

· Συμπεριφορά που διαφέρει από μέρα σε μέρα

· Μη αναμενόμενη/ακατάλληλη συμπεριφορά σε καθημερινές καταστάσεις (π..χ. κοινωνικές περιστάσεις)

· Υπερκινητικότητα, δεν μπορεί να συγκεντρώσει το ενδιαφέρον του σε κάτι για πολλή ώρα, εύκολα αποσπάται

· Μπορεί να λεει κάτι και να εννοεί κάτι άλλο

· Δυσκολεύεται να πειθαρχήσει

· Δεν προσαρμόζεται όταν απαιτείται αλλαγή

· Ανώριμη ομιλία

· Δεν ακούει και δεν θυμάται καλά

· Δεν μπορεί να ακολουθήσει οδηγίες που προέρχονται από διαφορετικές πηγές

· Εύκολα ξεχνάει

· Έχει δυσκολία στο να οριοθετηθεί χρονικά και να ξεχωρίσει το αριστερό από το δεξί

· Έχει πρόβλημα στο να ονομάσει οικεία/γνώριμα πρόσωπα και πράγματα

· Έχει δυσκολία στο να προφέρει λέξεις

· Δυσκολεύεται στη γραφή

· Αντιστρέφει γράμματα ή τα βάζει σε λάθος θέση – π.χ. «θ» αντί «β», ε αντί 3, κ.λ.π

· Δυσκολεύεται ιδιαίτερα στην ανάγνωση

· Δεν μπορεί να οργανώσει εύκολα τον χρόνο του και να συντονίσει τις ενέργειές του για την επίτευξη κάποιου στόχου

· Δυσκολεύεται να κατανοήσει λέξεις ή έννοιες

· Έχει καθυστερημένη γλωσσική ανάπτυξη

· Έχει καθυστερημένη (αδρά ή λεπτή) κινητική ανάπτυξη

· Παρορμητικότητα

 

Εάν κάποιο άτομο παρουσιάζει μόνο μερικά από τα παραπάνω συμπτώματα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει ειδική μαθησιακή δυσκολία, αφού οι περισσότεροι άνθρωποι εμφανίζουν περιστασιακά λίγα από αυτά τα συμπτώματα κάποια στιγμή στη ζωή τους. Όταν όμως κάποιος παρουσιάζει αρκετά από τα παραπάνω τότε ίσως χρειάζεται να εξετασθεί το ενδεχόμενο της μαθησιακής δυσκολίας.

 

 

Τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες (μ.δ.) είναι παρορμητικά, υπερκινητικά, με διάσπαση προσοχής και γενικά ανώριμη συμπεριφορά. Καθυστερούν να μιλήσουν, δυσκολεύονται στο λόγο, δεν κατανοούν σωστά οδηγίες και δύσκολα επικοινωνούν με τους άλλους. Δεν μπορούν να οργανώσουν τις πληροφορίες που δέχονται, έχουν προβλήματα μνήμης και αντίληψης, δε μαθαίνουν εύκολα τις μέρες, τους μήνες, τις εποχές και άλλες αλληλουχίες, έχουν οπτικοκινητικά προβλήματα και αδυναμία στο χωροχρονικό προσανατολισμό. Είναι απρόσεκτα στις κινήσεις τους, προκαλούν μικροατυχήματα κι έχουν δυσκολίες στο σχολείο. Βέβαια, ένα παιδί μπορεί να έχει μερικά από αυτά τα χαρακτηριστικά και δεν είναι ανάγκη να συνυπάρχουν όλα.

Μια ειδική μ.δ. είναι η δυσλεξία (dyslexia), που έχει να κάνει με την αποτυχία ή τη χαμηλή επίδοση κυρίως στην ανάγνωση και τη γραφή. Μπορεί να είναι και κληρονομική και εμφανίζεται κυρίως στα αγόρια, σε ποσοστό 4/1. Το δυσλεξικό παιδί δεν είναι το τεμπέλικο και το αδιάφορο ή ο κακός μαθητής που πολλές φορές το κατηγορούν, μα ένα παιδί με φυσιολογική νοημοσύνη αλλά και συγκεκριμένες δυσκολίες, που μόνο με ειδικό τρόπο μπορούν να αντιμετωπιστούν. Δυσκολίες όμως που δεν το αφήνουν να αποδώσει επαρκώς στο σχολείο, που αξιολογούνται από το δάσκαλο, που κάνουν το ίδιο το παιδί να απογοητεύεται και να σταματά την προσπάθεια για μάθηση, με αποτέλεσμα ακόμα περισσότερες μαθησιακές δυσκολίες. Και βιώνονται την αποτυχία, άλλοτε εκδηλώνει επιθετικότητα κι άλλοτε κλείνεται στον εαυτό του δείχνοντας άρνηση για το σχολείο. 

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Τα παιδιά αυτά αργούν να μάθουν ανάγνωση κι όταν μάθουν είναι κακή, αργή, κομπιαστή, άχρωμη, χωρίς ρυθμό. Δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τα γράμματα, μπερδεύουν αυτά που έχουν κατοπτρική θέση (β-θ), συγχέουν τη σειρά των γραμμάτων, αντιστρέφουν ή παραλείπουν κάποια, δυσκολεύονται σε κάποια συμπλέγματα συμφώνων (βρ, χθρ, σπρ). Παρατονίζουν λέξεις, δυσκολεύονται στις πολυσύλλαβες, δεν τηρούν τα σημεία στίξης, διαβάζουν ασταμάτητα ή σταματούν εκεί που δεν πρέπει, παραλείπουν ή επαναλαμβάνουν συλλαβές ή μικρές λέξεις, χάνουν συχνά τη σειρά στην οποία βρίσκονται, ακόμα κι όταν χρησιμοποιούν το δάχτυλό τους. Κουράζονται πολύ γρήγορα και εύκολα, βαριούνται, αγχώνονται κι αποφεύγουν το διάβασμα. Πολλές φορές δε διαβάζουν ολόκληρη τη λέξη παρά μόνο την αρχική της συλλαβή, μαντεύουν τη συνέχεια, βάζουν δικές τους καταλήξεις ή βρίσκουν δικές τους λέξεις με περίπου ίδιο νόημα και απλά τις προφέρουν (σπίτι αντί διαμέρισμα).

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗ ΓΡΑΦΗ-ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ

Τα παιδιά με μ.δ. είναι κακογράφοι, κάνουν δυσανάγνωστα γράμματα και πολλά ορθογραφικά λάθη. Μπορεί να πιέζουν το μολύβι τους, γράφουν αργά και δύσκολα, δείχνουν να κουνούν ολόκληρο το μπράτσο. Είναι ανώριμα για να διακρίνουν την αριστερή από τη δεξιά πλευρά, δεν μπορούν να ακολουθήσουν τις γραμμές και τις καμπύλες που απαιτεί ένα γράμμα. Κουράζονται γρήγορα, σβήνουν συνέχεια και κάνουν πολλές μουντζούρες. Δεν αφήνουν τα σωστά κενά ανάμεσα στις λέξεις, άλλες τις κολλάνε, άλλες τις ξεχνούν και δεν μπορούν να κρατήσουν μια ευθεία σε λευκή σελίδα. Παραλείπουν και αντιστρέφουν γράμματα ή συλλαβές, αντικαθιστούν σύμφωνα (γ-χ, ξ-ψ, γράμματα-χρήματα). Δεν τονίζουν ή παρατονίζουν τις λέξεις, δε χρησιμοποιούν τα σημεία στίξης, δεν ξεκινούν τις προτάσεις με κεφαλαία ή τα βάζουν στη μέση των λέξεων. Γράφουν καθρεφτικά (ε-3, ρ-9, αχ-χα). Κάνουν πολλά λάθη και στην αντιγραφή. Μπορεί όμως να ζωγραφίζουν πολύ καλά, γιατί η δυσκολία στη γραφή οφείλεται στην κακή οπτικοκινητική τους αντίληψη και στη δυσκολία συντονισμού ματιού-χεριού.

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ

Μετρούν με τα δάχτυλα κι έχουν μεγαλύτερη δυσκολία στους πολυψήφιους αριθμούς. Κάνουν αντιστροφές αριθμών (1429-1492), μπερδεύουν οπτικά τους αριθμούς και τα μαθηματικά σύμβολα (+ και Χ, < και >, 6Χ9=15 αντί 54). Δυσκολεύονται και στις κάθετες πράξεις, ίσως εξαιτίας της σύγχυσης με την αντίληψη της κατεύθυνσης (δεξιά-αριστερά). Γι' αυτό μπορεί να προσθέτουν τις μονάδες με τις δεκάδες ή να ξεκινούν ανάποδα τον πολλαπλασιασμό. Η αδύνατη λεκτική μνήμη τα εμποδίζει να συγκρατήσουν τους όρους των μαθηματικών προβλημάτων, ενώ άλλες φορές δεν προλαβαίνουν να απαντήσουν, γιατί χρειάζονται πολύ χρόνο για να επεξεργαστούν τις πληροφορίες. Έχουν δυσκολία στην προπαίδεια, όπου μπορεί να μεταπηδήσουν ή να επαναλάβουν τους αριθμούς. Λάθη μπορεί να κάνουν και στην αντιγραφή ασκήσεων, να παραλείψουν ή να αντιστρέψουν κάτι.

Όσον αφορά στα δυσλεξικά παιδιά συγκεκριμένα, αναφέρθηκε η χαμηλή απόδοσή τους κυρίως στη γραφή και στην ανάγνωση. Μερικές φορές όμως μπορεί να εμφανίσουν δυσκολίες και στην αριθμητική. Οι δυσκολίες αυτές όμως δεν είναι το ίδιο σοβαρές μ' αυτές της ορθογραφίας και της ανάγνωσης. Άλλωστε υπάρχουν παιδιά με δυσλεξία χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα στην αριθμητική αλλά και παιδιά που τα καταφέρνουν και πολύ καλά σ' αυτήν. Οι όποιες δυσκολίες στην αριθμητική οφείλονται στην αδυναμία αντίληψης της κατεύθυνσης, της διαδοχής και της σειράς καθώς και της λεκτικής μνήμης (δυσκολεύονται να συγκρατήσουν όρους αριθμητικών προβλημάτων). Άρα, μάλλον δυσκολεύονται να κατανοήσουν το κείμενο του προβλήματος. Επομένως, η αναπτυξιακή δυσλεξία και η δυσαριθμησία είναι δύο διακριτές δυσκολίες ή διαταραχές, που μπορεί να εκδηλώνονται ανεξάρτητα. Δεν προϋποθέτει η μια την άλλη.

.
ΙΙ. Η ΔΥΣΛΕΞΙΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ

 

1. Τι είναι η δυσλεξία και η ανορθογραφία

 

Ανορθογραφία λέγεται το γράψιμο μιας λέξης με λάθος γράμμα, π.χ. «τόρα» αντί «τώρα».

Δυσλεξία με την κυριολεκτική έννοια του όρου (δυσ-λεξία = ελληνική λέξη, όμως αντιδάνειο από την αγγλική dyslexia) σημαίνει ο μη σωστός, ο δύσκολος, ο άσχημος κ.τ.λ. χειρισμός (προφορά και γραφή) των λέξεων και με την ειδική έννοια του όρου η ειδική δυσκολία που παρουσιάζουν πολλά παιδιά κατά την μετατροπή του προφορικού λόγου σε γραπτό (όταν πάνε να γράψουν τις λέξεις του προφορικού λόγου, τις γράφουν λάθος) ή αντίθετα του γραπτού λόγου σε προφορικό (όταν πάνε να διαβάσουν τις γραπτές λέξεις, τις διαβάζουν λάθος). 

Η δυσλεξία εμφανίζεται σε παιδιά, που ενώ είναι πανέξυπνα και ξέρουν καλά τον προφορικά λόγο, δεν μαθαίνουν καλά ή αποστρέφονται τον γραπτό λόγο με το αλφαβητικό σύστημα γραφής ήδη από την πρώτη επαφή τους με αυτόν.

Δυσλεξικά παιδιά είναι αυτά που μεταφέρουν με δυσκολία το γνωστικό τους αντικείμενο σε γραπτό κείμενο και η δυσλεξία είναι η αδυναμία εκμάθησης ανάγνωσης και γραφής με το αλφαβητικό σύστημα γραφής παρά την ύπαρξη φυσιολογικής νοημοσύνης και αρτιότητας των αισθητήριων οργάνων.

 

Η δυσλεξία εντοπίζεται - εκφράζεται σε δυο επίπεδα, τα εξής:

1) Στο πέρασμα από τον γραπτό λόγο στον προφορικό, δηλαδή όταν διαβάζει το παιδί, όπου εμφανίζονται πολλά λάθη και πολλές δυσκολίες, όπως:

_Σύγχυση γραμμάτων που μοιάζουν οπτικά ή ακουστικά (β-φ, δ-θ, γ-χ, τ-κ, φ-θ), π.χ. προφέρει «ενογές» αντί «ενοχές». 

Μπερδεύουν γράμματα και αριθμούς ή αντιστρέφουν τα γράμματα και τους αριθμούς, γράφοντας π.χ. 3 αντί ε, 6 αντί 9, 6 αντί φ, 6 αντί 0... 

_Κάνει επαναλήψεις γραμμάτων και συλλαβών.

_Δυσκολία στον χρωματισμό και την στίξη των προτάσεων.

_Δεν διαβάζουν με την σωστή σειρά τους φθόγγους - γράμματα μιας λέξης ή λέξεων, αλλά κάνοντας αναστροφές γραμμάτων, π.χ. προφέρει «άργιο» αντί «άγριο».

_Ενίοτε τα δυσλεξικά παιδιά αδυνατούν να κατανοήσουν (να καταλάβουν το τι λέει) το κείμενο ή δυσκολεύονται πολύ να διαβάσουν τις λέξεις «ολικώς» και για να μάθουν τι γράφει ένα κείμενο βάζουν άλλον να τους το διαβάσει.

2) Στο πέρασμα από τον προφορικό λόγο στον γραπτό, δηλαδή όταν γράφει, όπου εμφανίζονται πολλά λάθη και πολλές δυσκολίες, όπως: 

- Στο κείμενό τους κάνουν αρκετά ορθογραφικά λάθη, γράφουν π.χ. «στιχίο» αντί «στοιχείο», «γενικός» αντί «γενικώς» .

_Ενίοτε συναντούν δυσκολίες στην κατεύθυνση γραφής των φθόγγων και στην διαφοροποίηση ηχητικά συγγενών φθόγγων (β-φ, δ-θ, γ-χ, τα-κ, φ-θ)

-Τα γράμματά τους είναι άσχημα, δυσανάλογα και δυσανάγνωστα. 

-To γραπτό τους είναι ακατάστατο, γεμάτο μουτζούρες ή σβησίματα. 

_ Δεν ξεκινούν με κεφαλαίο γράμμα την πρόταση, δεν χρησιμοποιούν σημεία στίξης ή κολλάνε τις λέξεις μεταξύ τους ή με τα άρθρα ή αντίθετα μπορεί να διαχωρίζουν τις λέξη ή σε συλλαβές ή άναρχα.

-Συνήθως δεν βάζουν τονικά σημάδια ή τα βάζουν λάθος

 

Επίσης τα δυσλεξικά παιδιά έχουν και άλλα προβλήματα, που σ' άλλα είναι σε μεγαλύτερο και σ’ άλλα σε μικρότερο βαθμό, που πρέπει να γνωρίζουμε για να μας βοηθήσουν και αυτά στον εντοπισμό ενός δυσλεξικού παιδιού, όπως:

_Παρουσιάζουν μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην προφορική και στην γραπτή επίδοση.

_Παρουσιάζουν υπερκινητικότητα, υπερευαισθησία στην κριτική και προβλήματα γενικότερα συμπεριφοράς.

- Μπερδεύουν τις λέξεις-έννοιες, όπως π.χ. θέλοντας να πουν π.χ. "νερό" λένε "ποτάμι", επειδή νερό είναι το ένα και νερό το άλλο ή λένε «νελό». Ομοίως θέλοντας να πουν "διαρροή", λέει "επιρροή", επειδή οι λέξεις μοιάζουν ηχητικά και εννοιολογικά. 

- Δείχνουν να μην αντιλαμβάνονται απλές μαθηματικές πράξεις ή αδυνατούν να εμπεδώσουν αυτά που διδάσκονται.

- Ξεχνούν εύκολα και ρωτούν και ξαναρωτούν το ίδιο πράγμα.

- Κινούνται συνεχώς και δυσκολεύονται να στηριχθούν εναλλάξ στο κάθε πόδι. Χρησιμοποιούν πότε το δεξί και πότε το αριστερό χέρι. 

- Δεν μπορούν να γράψουν το όνομα τους από μνήμης ή δεν μπορούν να θυμηθούν ποιήματα ή στίχους ή να μετρήσουν από το 1-10….

 

 

2. Τι πίστευαν μέχρι σήμερα για την δυσλεξία

 

Σύμφωνα με τον Γ. Παυλίδη, η δυσλεξία οφείλεται στο ακανόνιστων των οφθαλμικών κινήσεων, δηλαδή στο ότι το οπτικό σύστημα των δυσλεξικών παιδιών είναι διαφορετικό από των μη δυσλεξικών. Στα μη δυσλεξικά παιδιά πρώτα φθάνει από τα μάτια στον εγκέφαλο η πληροφορία της περιφερειακής όρασης και κατόπιν της κεντρικής με αποτέλεσμα να τους δίνει τον χρόνο να προ επεξεργάζονται την πληροφορία της επόμενης λέξης. Στα δυσλεξικά παιδιά αντίθετα, λέει ο κ. Παυλίδης, φθάνει ταυτόχρονα με αποτέλεσμα να πλημμυρίζει ο εγκέφαλος από πληροφορίες και να οδηγείται στην σύγχυση. Έτσι έχουμε λανθασμένη και αρχή ανάγνωση. 

Σύμφωνα με τους Βρετανούς καθηγητές Τζον Σταιν και Τόνι Μόνακο, η δυσλεξία έχει κληρονομικά αίτια.

Σύμφωνα με την Αμερικανίδα δρ Σαλι Σέργουιτς, η δυσλεξία μπορεί να συνδέεται με την δομή του εγκεφάλου που είναι διαφορετική στους φυσιολογικούς ανθρώπους και σ’ εκείνους που πάσχουν από δυσλεξία. Όταν οι δυσλεξικοί διαβάζουν, έχουν μειωμένη δραστηριότητα, σε σχέση με τους άλλους, στο πίσω τμήμα του εγκεφάλου τους – μια περιοχή που συνδέει την ικανότητα ομιλίας με την ικανότητα γραφής – ενώ εμφανίζουν υπερδραστηριότητα στο μπροστινό μέρος του εγκεφάλου. Πιο απλά, η δυσλεξία οφείλεται στην απορύθμιση των τμημάτων του εγκεφάλου που συνδέονται με την ανάγνωση. Σύμφωνα, επίσης, με την ίδια το τμήμα του εγκεφάλου που παρουσιάζει ανωμαλίες στις περιπτώσεις των δυσλεξικών, είναι το ίδιο με αυτό που ευθύνεται για την αλέξια, μόνο που στην περίπτωση της αλέξιας το πρόβλημα δημιουργείται εξαιτίας όγκου στον εγκέφαλο ή προβλημάτων αιμάτωσης του εγκέφαλου.

Σύμφωνα με άλλους ερευνητές, η δυσλεξία είναι μια παράξενη ασθένεια, μια παραξενιά της φύσης, ένα μαθησιακό πρόβλημα που οφείλεται, στην διαταραχή ή στην έλλειψη συντονισμού του ψυχοκινητικού. Τα δυσλεκτικά παιδιά ενεργοποιούν το δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου, ενώ οι δάσκαλοί τους διδάσκουν με τρόπο που εννοεί το αριστερό ημισφαίριο, κάτι που φαίνεται από το χέρι που χρησιμοποιεί ο μαθητής. Τα δυσλεξικά παιδιά αργούν να συνδυάσουν πληροφορίες που προέρχονται από δυο ή περισσότερες αισθήσεις ή χρειάζονται πολύ χρόνο, για να κατανοήσουν ερεθίσματα μέσω της όρασης, της αφής, της ακοής και της κίνησης. 

Σύμφωνα με την δρ Διορθωτικής Αγωγής κ. Β. Σίμου, η δυσλεξία δεν είναι ασθένεια, αλλά μαθησιακό πρόβλημα που θεραπεύεται, αν διαγνωστεί έγκαιρα. Η αδιαφορία και ο εφησυχασμός οδηγούν σε ανεπανόρθωτες αδυναμίες. Πολλοί γονείς παραβλέπουν τα συμπτώματα που έγκαιρα τους προειδοποιούν για την όχι και τόσο καλή λειτουργική συμπεριφορά του παιδιού τους. Θεωρούν π.χ. ότι είναι φυσιολογικό ένα παιδί 5 ή 6 ετών να χρησιμοποιεί πότε το δεξί και πότε το αριστερό χέρι, να μην γνωρίζει την ηλικία του, να αδυνατεί να εκφραστεί κ.τ.λ. Πιστεύουν ότι το παιδί τους είναι ακόμη πολύ μικρό και μεταθέτουν το πρόβλημα που διογκώνεται αργότερα σημαδεύοντας την σχολική επίδοση και τραυματίζοντας τον ψυχισμό του παιδιού. 

Σύμφωνα με τον Geschwind, η δυσλεξία οφείλεται σε νευρολογική υπολειτουργία.

Σύμφωνα με τον κ. Α. Τζίφα, ο δυσλεξικός αδυνατεί να συγκρατήσει στη μνήμη του εικόνες των λέξεων και να εντοπίσει τα λάθη σε μια λέξη, αδυνατεί να διαφοροποιήσει τους φθόγγους κ.α.

 

3. Οι πραγματικοί λόγοι της δυσλεξίας και της ανορθογραφίας

 

Η ανορθογραφία οφείλεται απλώς και μόνο στην άγνοια, λίγο ή πολύ, των ορθογραφικών κανόνων. Πιο απλά, ενώ ο ανορθόγραφος μαθητής γνωρίζει πολύ καλά τους φθόγγους, το αλφάβητο και την αντιστοιχία φθόγγων - γραμμάτων, ωστόσο δεν γνωρίζει, λίγο ή πολύ, τους ορθογραφικούς κανόνες με τους οποίους βάζουμε σωστά στη γραφή τα ομόφωνα γράμματα ο & ω, η & υ & ι & οι…. ή πότε και γιατί βάζουμε π.χ. ω αντί ο, η αντί η κ.τ.λ.

 

Η δυσλεξία οφείλεται στην ημιμάθεια και το στρες που προκαλεί η αποστροφή που νοιώθουν ορισμένα παιδιά στην  δυσκολία εκμάθησης που απαιτεί ένα σύστημα γραφής ή στη μη κατανοητή διδασκαλία ορισμένων δασκάλων

Πιο απλά, αφού ο μαθητής με δυσλεξία είναι ένα φυσιολογικό πνευματικά παιδί, όμως γράφει ανορθόγραφα (π.χ. γράφει «τόρα» αντί «τώρα», «καλή» ή «καλί» αντί «καλοί» …) ή μπερδεύοντας τους φθόγγους ( π.χ. γράφει δ αντί θ, χ αντί γ …), άρα ο δυσλεξικός μαθητής και για τους λόγους που θα δούμε πιο κάτω, όχι μόνο δεν έχει διδαχθεί - μάθει όπως πρέπει ( εμπεδώσει, κατανοήσει πλήρως) τους φθόγγους και τα γράμματα, αλλά και τον μηχανισμό και τους κανόνες γραφής, αν και τα έχει διδαχθεί. Δηλαδή δεν έχει μάθει καλά:

1) να αναλύει ή να ξεχωρίζει και να συνδυάζει τους επιμέρους ήχους (φθόγγους) των λέξεων , 

2) ποιοι και πόσοι είναι οι φθόγγοι των λέξεων, 

3) ποια και πόσα είναι τα σύμβολα (τα γράμματα) με τα οποία παριστάνουμε στην γραφή τους επιμέρους ήχους (φθόγγους) των λέξεων, 

4) την αντιστοιχία φθόγγων – γραμμάτων, δηλαδή να συνδυάσει τους ήχους (τους φθόγγους) με τα αντίστοιχα σύμβολα (τα γράμματα) τους. 

5) τον λόγο (αιτία) και τους κανόνες με τους οποίους χρησιμοποιούμε στην γραφή τα ομόφωνα γράμματα ο & ω, η & ι…., δηλαδή πότε και για ποια αιτία βάζουμε στις λέξεις που γράφουμε και π.χ. το γράμμα ο αντί ω, το γράμμα η αντί ι κ.τ.λ.

Έτσι, όταν πάνε να γράψουν ή να διαβάσουν ένα κείμενο παθαίνουν στρες, ανεβαίνει το αίμα στο κεφάλι τους, κάτι ως αυτό που παθαίνουν και αυτοί με πανικό ή αγοραφοβία, με επακόλουθο την νευρολογική υπολειτουργία του εγκέφαλου και αποσυντονισμό κάπως των αισθήσεών τους, με συνέπεια:

Να κάνουν άσχημα ή ακανόνιστα γράμματα (τα καλά γίνονται με σταθερό χέρι και ήρεμο χαρακτήρα).

Να μην βλέπουν καλά ή να αργούν να συνδυάσουν πληροφορίες ή ερεθίσματα που προέρχονται από δυο ή περισσότερες αισθήσεις ή να τις λαμβάνουν λάθος.

Να μην μαθαίνουν εύκολα την αντιστοιχία φθόγγων – γραμμάτων ή να μη μπορούν να προφέρουν άνετα όλους τους φθόγγους ή να τους μπερδεύουν λέγοντας π.χ. "λ" αντί "ρ"..... 

Να τα πιάνει πανικός με τα βιβλία ή τον δάσκαλο και να βάζουν εύκολα τα κλάματα κ.τ.λ. 

Να κάνουν τον χαζό ή τον μπέμπη, για να δικαιολογήσουν την κατάσταση ή ως αδιέξοδο, μιλώντας "μωρουδιακά": "δώνω" αντί "δίνω", "αφκίντο" αντί "αυτοκίνητο" ή τραυλίζουν..

Να είναι αργοί και αδέξιοι, όταν φορούν τα παπούτσια ή τα ρούχα, να μην μπορούν να χρησιμοποιήσουν άνετα το ψαλιδάκι.

Να δυσκολεύονται να κουμπωθούν ή φορούν ανάποδα παπούτσι ή ρούχο.

Να παραπατούν, σκοντάφτουν, ρίχνουν πράγματα από αδεξιότητα. 

_Να μην δίνουν την απαιτούμενη προσοχή και να ατονεί η παρατηρητικότητα τους. 

Όλα πάνε μετά ως αλυσίδα.

 

Σαφώς οι λόγοι για τους οποίους ένα παιδί δεν έμαθε όπως πρέπει (δεν εμπέδωσε πλήρως) την γραφή και ως απ’ αυτό έπαθε και φοβία ή αποστροφή προς τη γραφή και δυσλεξία είναι αφ΄ ενός ο λεπτός αισθηματικός κόσμος του και αφ’ ετέρου η δυσκολία εκμάθησης που απαιτεί ένα σύστημα γραφής ή η ακατανόητη διδασκαλία του δασκάλου του

Η δυσλεξία θα οφειλόταν σε άλλους λόγους (στο ακανόνιστων των οφθαλμικών κινήσεων, στην δομή του εγκεφάλου κ.τ.λ., όπως λένε αυτοί που είδαμε πιο πριν, εάν τα παιδιά με δυσλεξία παρουσίαζαν και άλλες πνευματικού επιπέδου διαφορές σε σχέση προς τα άλλα παιδιά ή οι ίδιοι μαθητές δεν ήταν πανέξυπνοι σε άλλα θέματα (παιγνίδι, εργασίες κ.τ.λ.) και βέβαια στον προφορικό λόγο που είναι απείρως δυσκολότερος από τον γραφτό. Άλλο να μάθεις την αντιστοιχία ή σωστή χρήση των φθόγγων - γραμμάτων του αλφάβητου και άλλο την αντιστοιχία ή σωστή χρήση των δεκάδων χιλιάδων λέξεων-εννοιών. 

 

Αν παρατηρήσουμε πότε και σε ποια παιδιά εμφανίζεται η δυσλεξία, θα δούμε ότι αυτή εμφανίζεται μόνο σε μαθητές που είναι αφ’ ενός παραμελημένοι και ευερέθιστοι ή με διάφορα ψυχολογικά και κοινωνικά προβλήματα και αφ’ ετέρου μαθαίνουν ανάγνωση και γραφή με κάποιο αλφαβητικό σύστημα γραφής (ελληνική γραφή, ιστορική γραφή κ.τ.λ.).

 

Παρατηρώντας, επίσης, τα συστήματα γραφής αυτά βλέπουμε ότι:

1) Στην ιστορική γραφή (= αυτή με τους λατινικούς χαρακτήρες) οι λέξεις δεν γράφονται όπως προφέρονται ως έχουν φθογγικά, αλλά ως έχουν (φωτογραφικά) στην αρχαία ελληνική ή λατινική γραφή, άσχετα αν εκεί μπορεί και να προφέρονται κάπως αλλιώς, πρβλ π.χ.:

ελληνική: πρόβλημα, τιτάν(ας), Γεωργία, Ευρώπη, ιδέα, τυπώ(νω), φωτοτυπία, νέο, Ολυμπιακός, φιλοσοφία, τηλέφωνο...... 

& αγγλικήproblem (“πρόμπλεμ»), titan(«ταϊταν»), George («τζόρτζια»), Europe («γιούροπ»), idea («αϊντία»), type («τάϊπ»), prototypenewOlympia philosophytelephone,... 

ελληνική: ακ(τ)ίς, Γεωργιανός, Συριανός, Λατίνος... 

& γαλλική: action («αξόν»), Georgien («ζεορζάν»), Syrien («σιριάν»), Latin («λατάν»)...

λατινικήcluba (κλούμπα -κλούβα), cupa (κούπα), Americapluς (πλους), imperial («ιμπέριαλ»), lina («λίνα»), douodouble («ντουπλέ»), catae («κάτε - γάτες»).. 

& αγγλικήclub («κλάμπ»), cup («κάπ»), Americaplus («πλας»), imperial («ιμπίριαλ»), line («λάϊν»), double ("ντάμπλ"), gates (γκέϊτς)... 

Άρα εδώ άλλα βλέπεις και άλλα διαβάζεις ή άλλα ακούς και άλλα γράφεις, τα γράμματα δεν έχουν συγκεκριμένη προφορά κ.τ.λ., άρα εδώ δεν υπάρχουν σαφείς κανόνες, άρα για να μάθεις να γράφεις και να διαβάζεις θα πρέπει να απομνημονεύσεις μια μια την γραφή και προφορά των λέξεων, άρα κάτι πολύ δύσκολο και χρονοβόρο, καθώς και κάτι που είναι σίγουρο ότι θα προκαλέσει απέχθεια ή νευρολογική υπολειτουργία σε κάποιους ευερέθιστους μικρούς μαθητές με αποτέλεσμα κατόπιν στα γραπτά τους ή στην εξέτασή τους να κάνουν πάρα πολλά ορθογραφικά λάθη, ακανόνιστα γράμματα κ.τ.λ. 

2) Στην ελληνική γραφή οι λέξεις γράφονται αφ’ ενός φθογγικά με τα γράμματα του αλφάβητου α, β, γ… και αφ΄ ετέρου ανάλογα με την ετυμολογία τους (ανάλογα με το τι μέρος λόγου, τύπος, παραγωγής ή σύνθεσης είναι) χρησιμοποιώντας με κανόνες τα ομόφωνα γράμματα ο & ω, η & ι & υ… και γράφοντας π.χ. τα ρήματα με –ω,ει: καλώ, σήκω, καλεί…. Τα ουδέτερα με –ο,ι: καλό, σύκο, ψωμί, τυρί…. Τα θηλυκά με –η: καλή, κακή, νίκη….., ώστε να διακρίνονται έτσι οι ομόηχες λέξεις: καλό & καλώ, λύση & λύσει, κλίση & κλήση....

Ωστόσο τα σημερινά βιβλία γραμματικής αρχαίας και νέας ελληνικής γλώσσας δεν λένε αυτά τα πράγματα, αλλά άλλα, τις απόψεις του Έρασμου. Δηλαδή ότι η ελληνική γραφή είναι ιστορική, επειδή διατηρούμε στις γραπτές λέξεις τα γράμματα ω, η, υ, γράμματα που στην αρχαία ελληνική γλώσσα αντιπροσώπευαν φθόγγους που ενώ νεώτερα συνέπεσαν, λόγω αλλαγής φωνής των Ελλήνων, με την προφορά των ο, ι, διατηρούνται στην γραφή των λέξεων από συνήθεια (ιστορικά).

Άρα πως να μην διαταραχθεί πνευματικά ή πώς να καταλάβει εύκολα ένα μικρό παιδί σήμερα την λογική της ελληνικής γραφής, όταν η σχολική ελληνική γραμματική του λέει, ενώ δεν είναι έτσι, ότι η ελληνική γραφή είναι ιστορική και για να μάθει να γράφει και να διαβάζει θα πρέπει, όπως και στην ιστορική λατινική γραφή, να απομνημονεύσει μια μια τις λέξεις, άρα κάτι πάρα πολύ δύσκολο, χρονοβόρο, που προκαλεί απέχθεια κ.τ.λ.;

 

ΠΡΟΣΟΧΗ – ΠΡΟΣΟΧΗ:

1) Τα σημερινά ελληνικά σχολικά βιβλία, σχετικά με τα μαθησιακά προβλήματα, λένε τα εξής: «Μια αιτία για την κρίση αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί η απόσταση που τα διάφορα αλφαβητικά συστήματα έχουν από την γραφή... Ο προφορικός λόγος διαφοροποιείται κατά την γεωγραφική τάξη και το γεωγραφικό διαμέρισμα και εξελίσσεται διαρκώς μέσα στον χρόνο, αντίθετα το σύστημα γραφής είναι αναγκαστικά κοινό για όλους τους ομιλητές και διότι οι άνθρωποι δένονται συναισθηματικά με την γραπτή μορφή των λέξεων της γλώσσας τους.. Δεν διαβάζουμε γράμμα προς γράμμα, αλλά αναγνωρίζουμε τα σχήματα των λέξεων ως σύνολα με τον ίδιο τρόπο που αναγνωρίζουμε τα πρόσωπα των φίλων μας. Το πρόβλημα αυτό ξεπερνιέται με την κατάλληλη διδασκαλία, παραμένει όμως για τους δυσλεξικούς μαθητές»... Μια δεύτερη, και ουσιαστικότερη, αιτία για την κρίση των σχολείων είναι ότι η κριτική ανάγνωση ενός κειμένου καθώς και η γραπτή έκφραση είναι επίκτητες ικανότητες και όχι έμφυτες, όπως ο προφορικός λόγος...... Ο κόσμος της γραφής είναι για τον μέσο άνθρωπο ο κόσμος των ανεξέλεγκτων διισταμένων απόψεων......Ένας Γάλλος, Γερμανός ή Έλληνας χρειάζεται είκοσι χρόνια, για να αποκτήσει πλήρη ευχέρεια στον γραπτό λόγο».....  (Έκθεση-Έκφραση για το Λύκειο, τεύχος Α', Χρ. Τσολάκη Δ. Τομπαϊδη....) 

Κάτι που είναι απόλυτα σωστό μόνο που ισχύει στην ιστορική γραφή, δηλαδή στη γραφή με λατινικούς χαρακτήρες και όχι στην ελληνική, για τους λόγους που είδαμε πιο πριν. Και λένε αυτό τα ως άνω σχολικά βιβλία, επειδή οι συγγραφείς τους αντιγράφουν τα ξένα βιβλία (τα βιβλία για γραφή με λατινικούς χαρακτήρες) χωρίς να ελέγξουν αν αυτά που λένε ισχύουν και στην Ελλάδα. 

2) Οι ξένοι γλωσσολόγοι (Έρασμος, Saussare κ.α.) είχαν εντοπίσει κάπως τα αίτια της δυσλεξίας ( δηλαδή στο ότι οφείλεται στη δυσκολία εκμάθησης του συστήματος γραφής τους λόγω ιστορικής γραφής) και γι αυτό πρότειναν την κατάργηση όλων των αλφαβητικών συστημάτων γραφής και την δημιουργία ενός νέου φθογγικού συστήματος γραφής, ώστε να καταστεί εύκολη η γραφή. Δηλαδή την δημιουργία ενός αλφάβητου που να έχει μόνο τόσα γράμματα όσο και οι φθόγγοι. Ωστόσο αυτή τους η πρόταση έχει τα εξής λάθη:

α) Αν γράφουμε τις λέξεις μόνο φθογγικά, τότε δεν θα είναι δυνατό να διακρίνουμε τις ομόηχες λέξεις στα λεξικά, πινακίδες και σημαντικά έγγραφα, πρβλ π.χ.: «κλίσι» = κλήση & κλίση, «αφτί» = αυτοί & αυτή & αυτί.. 

β) Αυτά ισχύουν μόνο για την ιστορική γραφή. Και ιστορική γραφή, άρα δύσκολη κ.τ.λ., είναι μόνο η σημερινή γραφή με τους λατινικούς χαρακτήρες, όπως είδαμε πιο πριν, άρα αυτή μόνο θέλει κατάργηση και όχι η ελληνική. 

γ) Η μόνο λύση για εύκολη γραφή είναι η καθιέρωση διεθνώς της ελληνικής γραφής και για τους λόγους που θα δούμε πιο κάτω (Κάνε κλικ εδώ)

 

 

4. Ο τρόπος θεραπείας της δυσλεξίας & ανορθογραφίας

 

Σύμφωνα με τους σχολικούς συμβούλους του Υπουργείου Παιδείας η έγκαιρη διάγνωση της δυσλεξίας είναι και η καλύτερη λύση του προβλήματος, εφαρμόζοντας ανάλογη μέθοδο και προλαβαίνοντας άλλα προβλήματα. Ωστόσο το ποια επακριβώς είναι αυτή η μέθοδος ή ποια είναι επακριβώς τα μαθήματα διδασκαλίας που πρέπει να κάνει ένα δυσλεξικό παιδί, για να λύσει το πρόβλημά του, δεν μας λέει ούτε την είδαμε πουθενά γραμμένη!

Η μόνη επίσημη κρατική οδηγία που υπάρχει σήμερα στα σχολεία για τα δυσλεξικά παιδιά είναι η εξής (Βλέπε Π.Δ. 465/81, άρθρο 4, Π.Δ. 238/88, άρθρο 13): Τα δυσλεξικά παιδιά να πηγαίνουν στο ίδιο σχολείο με τα μη δυσλεξικά, για να μην αισθάνονται μειωτικά, και τα δυσλεξικά να μην εξετάζονται γραπτώς στις εξετάσεις παρά μόνο προφορικά!

 Συνεπώς το Υπουργείο Παιδείας όχι μόνο δεν έχει εντοπίσει το που επακριβώς οφείλεται η δυσλεξία, αλλά και αφήνει στην τύχη και στους ανειδίκευτους (γονείς και δασκάλους) να λύσουν πρόβλημά! 

 

Σύμφωνα με την δική μας έρευνα:

Α) Η ανορθογραφία καταπολεμείτε με την εκμάθηση απλώς και μόνο των ορθογραφικών κανόνων. (Τους ορθογραφικούς κανόνες του ελληνικού συστήματος γραφής βλέπε στο βιβλίο «Το ελληνικό σύστημα γραφής», Α. Κρασανάκη.)

Β) Η δυσλεξία καταπολεμείτε με την από αρχής και όπως πρέπει ( με το αλφάβητο, τους φθόγγους, τον μηχανισμό και τους κανόνες κ.τ.λ.) της γραφής. 

Πιο απλά, αφού η δυσλεξία δεν είναι αρρώστια, αλλά καθαρά μαθησιακό – εκπαιδευτικό πρόβλημα (learning disability) που οφείλεται στο στρες που προκαλεί για μεν τους ξένους μαθητές η δυσκολία εκμάθησης του συστήματος γραφής τους και για δε τους έλληνες μαθητές η ακατανόητη σχολική ελληνική γραμματική - διδασκαλία, όπως είδαμε πιο πριν, άρα θεραπεύεται όχι με γιατρό και ιατρικά φάρματα, αλλά:

1) Στους μεν άλλους λαούς με την αλλαγή του συστήματος γραφής τους, όπως έχει πει ο Έρασμος, ο Saussare κ.α. και για τα ους λόγους που είδαμε πιο πριν, άλλως θα έχουν έτσι κι αλλιώς μαθησιακά προβλήματα λόγω της δυσκολίας εκμάθησης της γραφής τους.

2) Στην δε Ελλάδα με ένα καλό δάσκαλο που να διδάξει στον δυσλεξικό μαθητή το ελληνικό σύστημα γραφής αφ’ ενός με ήρεμο και κατανοητό τρόπο και αφ ετέρου όχι με τον τρόπο που λέει - κάνει σήμερα η σχολική γραμματική (αυτή θέλει κατάργηση για τους λόγους που είδαμε πιο πριν), αλλά με τον τρόπο διδασκαλίας που είδαμε στο βιβλίο «Το ελληνικό σύστημα γραφής», Α. Κρασανάκη.

 

 

ΠΡΟΣΟΧΗ – ΠΡΟΣΟΧΗ!:

1) Δεν είναι λύση το να μην εξετάζονται τα δυσλεξικά παιδιά στη γραφή, γιατί έτσι τα οδηγούμε μια ώρα ενωρίτερα ή στον αναλφαβητισμό ή στην ημιμάθεια, αφού τα περισσότερα πράγματα σήμερα στη ζωή τα μαθαίνουμε όχι με το να μας τα λένε οι άλλοι, αλλά διαβάζοντάς τα οι ίδιοι από τα βιβλία. Η λύση είναι να εντοπίζεται έγκαιρα το παιδί με δυσλεξία και να του την θεραπεύουμε. Ο εντοπισμός του θα πρέπει να γίνεται αμέσως στις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου από τους σχολικούς συμβούλους.

2) Οι μαθητές με δυσλεξία φαίνονται να χάνουν τον ειρμό ή την συνοχή της σκέψης τους, γιατί απλούστατα δουλεύουν κάτω από το κράτος του στρες, άρα κουράζονται και όταν δεν τους προσέχει ο δάσκαλος χαλαρώνουν και ο νους τους μεταφέρεται αλλού, σε πιο απλά πράγματα.

3) Οι μαθητές με δυσλεξία φαίνονται να έχουν πρόβλημα προσανατολισμού ή ψυχολογικά προβλήματα, επειδή παθαίνουν ότι και αυτοί με αγοραφοβία ή αυτοί που παθαίνουν πανικό ή εκνευρισμό, στιγμές κατά τις οποίες τα χάνουμε ή θαλασσώνουμε, λίγο ή πολύ. Παρέβαλε και ότι: 

α) Όταν είμαστε αδιάβαστοι ή εκνευρισμένοι ή ανυπόμονοι, κάνουμε λάθη, δεν μαθαίνουμε κ.τ.λ. ενώ αντίθετα, όταν είμαστε ήρεμοι, βλέπουμε την ζωή πιο ωραία, κάνουμε πιο ωραία γράμματα ή σχέδια, δεν κάνουμε πολλά λάθη, μαθαίνουμε πιο εύκολα κ.τ.λ. Για τους λόγους αυτούς άλλωστε και ο λόγος, γραπτός και προφορικός, κάθε ανθρώπου θεωρείται και ο καθρέπτης της ψυχής του.

 β) Όταν μας νευριάσει ή φοβίσει κάτι, π.χ. η δυσκολία του μαθήματος ή ο κακός δάσκαλος ή ο ληστής κ.τ.λ. μπερδεύουμε ή θαλασσώνουμε όχι μόνο τα λόγια μας, αλλά και τα γραπτά μας, και τους υπολογισμούς μας κ.τ.λ. Μέχρι και τον προσανατολισμό μας χάνουμε.

Δηλαδή όπως η αγοραφοβία είναι αποτέλεσμα -απόρροια αφ’ ενός της απειρίας που έχει ο ομιλητής μπροστά στο κοινό και αφ’ ετέρου της πλημμελούς γνώσης των κανόνων χειρισμού του ρητορικού λόγου έτσι και η δυσλεξία είναι απόρροια της απειρίας που έχει ο γραφέας μπροστά στο κοινό (εξεταστές) και αφ’ ετέρου της πλημμελούς γνώσης των γραμματικών κανόνων. 

Συνεπώς, όπως η αγοραφοβία καταπολεμείται με την σταδιακή εξάσκηση - εξοικείωση (στην αρχή μιλά σε ολιγομελές κοινό και με μικρό λόγο, κατόπιν σε πιο μεγάλο κ.τ.λ.) και συνάμα με την μάθηση του ρητορικού λόγου (μάθηση σύνταξης, απομνημόνευση ωραίων λόγων ή ωραίων προτάσεων κ.τ.λ. ) έτσι θα πρέπει να γίνει και στα παιδιά με δυσλεξία. Δηλαδή στην αρχή εξοικειώνουμε τον δυσλεξικό μαθητή με το γραπτό περιβάλλον (δάσκαλο, συμμαθητές, βιβλία, γραπτό κ.τ.λ.) και τους γραμματικούς κανόνες και μετά με κατανοητή εξάσκηση – εξέταση του δίνουμε να καταλάβει – κατακτήσει το σύστημα γραφής

 

Παρατήρηση:

1) Η γραφή – γραμματική είναι το πρώτο μάθημα με το οποίο έρχονται σε επαφή τα παιδιά, άρα σε αυτό παθαίνουν το πρώτο στρεσάρισμα. Κάτι αυτά που έχουν υπομονή και δάσκαλο που να τους διδάσκει όπως πρέπει το σύστημα γραφής το ξεπερνούν. Αυτά που δεν έχουν παθαίνουν αποστροφή ή φοβία και άρα μένουν ή δυσλεξικά ή αναλφάβητα ή ανορθόγραφα.

2) Πολλά από τα δυσλεξικά παιδιά προέρχονται από προβληματικές οικογένειες, δηλαδή είναι είτε παιδιά διαζευγμένων γονιών είτε παιδιά γονιών που συνεχώς βρίσκονται σε έριδες κ.τ.λ.. Αυτό, επειδή η γραμματική τους εκπαίδευση δεν έχει φροντιστεί ιδιαίτερα ή έχει αμεληθεί.

3) Πολλοί «ειδικοί» θεωρούν ως δυσλεξικά παιδιά (και τους δίνουν βεβαίωση δυσλεξίας!) και σ’ αυτά που είναι με χαμηλή νοημοσύνη, όμως αυτό είναι λάθος, γιατί η δυσλεξία είναι μαθησιακή δυσκολία (learning disability), δηλαδή αδυναμία εκμάθησης ανάγνωσης και γραφής παρά την ύπαρξη φυσιολογικής νοημοσύνης και αρτιότητας των αισθητήριων οργάνων, όπως είδαμε πιο πριν να λέει το Υπουργείο Παιδείας.

4) Τα δυσλεξικά παιδιά είναι συνήθως πανέξυπνα, γιατί είναι ευερέθιστα (και σε εγρήγορση ψυχολογική). Όσο πιο ευαίσθητο είναι κάτι τόσο πιο καλή απόδοση έχει ή πιο ωραία πράγματα κάνει, όμως και τόσο πιο επιρρεπή είναι στις βλάβες (μπλακάουτ)

 

5. Τα λανθασμένα σχολικά βιβλία & τα μαθησιακά προβλήματα

 

Αν ρίξουμε μια ματιά στις μέχρι τώρα σχολικές γραμματικές αρχαίων και νέων ελληνικών, θα δούμε ότι αναφέρουν μόνο το αλφάβητο, για να απομνημονεύσει ο μαθητής πως είναι το σχήμα των γραμμάτων, τα μέρη λόγου με κάποιες λέξεις σε κάθε ένα από αυτά, για να απομνημονεύσει ο μαθητής οπτικά την γραφή τους και εκτενώς την κλίση κάποιων αντιπροσωπευτικών λέξεων (λες και η ελληνική γραμματική είναι βιβλίο εκμάθησης της γλώσσας και όχι γραφής), για να μάθει ο μαθητής να κλίνει και τις υπόλοιπες το ίδιο.

Δεν αναφέρουν ούτε τον μηχανισμό (την γραμματική τεχνική) του ελληνικού συστήματος γραφής, ούτε τον πραγματικό αριθμό των φθόγγων, (ας σημειωθεί και ότι άλλα βιβλία λένε ότι οι φθόγγοι είναι 24, άλλα ότι είναι 27, άλλοι ότι τα φωνήεντα είναι 5 που έγιναν 12 και μετά 24 κ.α.!!), ούτε τον πραγματικό αριθμό και τα είδη των γραμμάτων (δίψηφα, ομόφωνα κ.τ.λ.), ούτε τον λόγο και τους κανόνες χρήσης ή με τους οποίους μπαίνουν τα ομόφωνα γράμματα ο & ω, η & υ & ι… στις λέξεις που γράφουμε (π.χ. τον κανόνα που λέει ότι τα ρήματα γράφονται με –ω,ει, τα ουδέτερα με –ο,ι κ.τ.λ.) κ.τ.λ. 

Και δεν τα αναφέρουν όλα αυτά οι ως άνω γραμματικές, επειδή είναι γραμμένες σύμφωνα με την άποψη που είχε ο Έρασμος για την νεώτερη ελληνική γραφή, δηλαδή αυτή που λέει ότι τα ω, η, υ που υπάρχουν στις γραπτές λέξεις σήμερα είναι γράμματα που αντιπροσώπευαν στην αρχαία ελληνική γλώσσα φθόγγους που νεώτερα συνέπεσαν, λόγω αλλαγής φωνής των Ελλήνων, με την προφορά των ο, ι, και τα οποία διατηρούνται στην νεώτερη ελληνική γραφή των λέξεων από συνήθεια (ιστορικά).

Κατόπιν αυτού, για να μάθουν οι μαθητές να γράφουν και να διαβάζουν σωστά τις χιλιάδες ελληνικές που δεν αναφέρονται στις ως άνω γραμματικές, θα πρέπει, είναι σαν να τους λέει η σημερινή σχολική γραμματική, να απομνημονεύσουν μια μια την γραφή των λέξεων, π.χ. λέξη «καλεί» στη φράση «καλεί στο τηλέφωνο» γράφεται με ει, η λέξη «καλή» στη φράση «καλή γυναίκα» γράφεται με η κ.τ.λ.

Κάτι όπως γίνεται και στην σημερινή γραφή με λατινικούς χαρακτήρες και στην ιδεογραφία, άρα τρόπος αν όχι λάθος πάρα πολύ δύσκολος, χρονοβόρος και κουραστικός ή τρόπος που προκαλεί απέχθεια ή νευρική διαταραχή με επακόλουθο ή την αποχή (άρα αναλφαβητισμό) ή την πνευματική διαταραχή (άρα δυσλεξία) κάποιων μαθητών.

 

Επακόλουθο του οποίου ήταν η σχολική γραμματική, αρχαία και νέα, να αποδειχθεί αναποτελεσματική και σήμερα να μην διανέμεται στα ελληνικά σχολεία (Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου). 

Κάτι που είναι σωστό, όμως αντί να ψάξουν οι αρμόδιοι του Υπουργείου Παιδείας τα αίτια για την αναποτελεσματικότητα των σχολικών γραμματικών, άφησαν τους δασκάλους να διδάσκει ο καθένας στα παιδιά μας ό,τι θέλει και με όποιο τρόπο θέλει, με επακόλουθο: 

1) Να φθάνουν στο Γυμνάσιο άλλα δυσλεξικά, άλλα λειτουργικά αναλφάβητα και άλλα ανορθόγραφα Να δυσκολεύονται να γράψουν ακόμη και το όνομά τους!

2) Στα περισσότερα ελληνικά δημοτικά σχολεία η διδασκαλεία να γίνεται με τον τρόπο διδασκαλίας που διδάσκεται η γραφή στις χώρες που γράφουν με τους λατινικούς χαρακτήρες (Αγγλία, Γαλλία κ.τ.λ.), άρα λάθος. 

3) Άλλοι να λένε ότι η ελληνική γραφή είναι επιδεξιότητα, άλλοι ότι είναι δύσκολη, άλλοι έτσι και άλλοι αλλιώς.

 

Φυσικά και:

1) Η ελληνική γραφή δεν είναι ιστορική, όπως λέει ο ολλανδός φιλόλογος Έρασμος και ο γάλλος γλωσσολόγος Saussare (οπαδοί των οποίων είναι οι συγγραφείς των σημερινών ελληνικών σχολικών βιβλίων γλώσσας και γραφής: Γ. Μπαμπινιώτης, Γ. Χατζηδάκης, Τομπαϊδης, Σετάτος κ.τ.λ.), γιατί κρίνουν την νέα ελληνική γραφή «εξ ιδίων». Δηλαδή, επειδή η δικιά τους γραφή, η γραφή με λατινικούς χαρακτήρες, είναι ιστορική από την λατινική γι αυτό και αυτοί νόμισαν ότι το ίδιο ισχύει και με την σημερινή γραφή με ελληνικούς χαρακτήρες σε σχέση προς την αρχαία ελληνική. Σαφώς η αρχαία ελληνική γραφή είναι ίδια με την νέα ελληνική, κάτι που δεν ισχύει το ίδιο στην λατινική και τις σημερινές γραφές με λατινικούς χαρακτήρες, όπως είδαμε πιο πριν. Τα γράμματα ω, η, υ δεν είναι αρχαίοι φθόγγοι που συνέπεσαν στο χρόνο με την προφορά των ο, ι και στη γραφή διασώζονται από συνήθεια, όπως λέει – υποθέτει ο Έρασμος, αλλά μέρος των ομόφωνων γραμμάτων ο & ω, ε & αι, η & ι & υ & οι …. που υπάρχουν στην ελληνική γραφή, για να υποδείχνουμε, βάσει κανόνων, το μέρος λόγου, τον τύπο και την παραγωγή ή την σύνθεσή των λέξεων που γράφουμε και έτσι ο αναγνώστης να έχει βοήθεια στην ετυμολογία τους (και στην εύρεση του νοήματός τους και στην διάκριση των ομοήχων), πρβλ π.χ. ότι τα ρήματα γράφονται με –ω,ει: καλώ, καλεί, γελώ, σήκω…ενώ τα ουδέτερα με –ι,ο: ψωμί, τυρί, σύκο, καλό.., τα θηλυκά με –η: καλή, κακή.. ..  

 Παρέβαλε, επίσης, ότι βάσει αυτών γίνεται διάκριση των ομοήχων ή ότι βάσει αυτών διακρίνουμε αν μιλούμε για ρήμα ή πτωτικό, αρσενικό ή θηλυκό κ.τ.λ. ( π.χ. το –ω δείχνει ρήμα, το –ο δείχνει ουδέτερο, το –η θηλυκό, το –ι ουδέτερο κ.τ.λ.): σύκο & σήκω, καλώς & καλώς, λύρα & λίρα, καλό & καλώ, καλώς & καλός, καλεί & καλοί & καλή…..

(Περισσότερα βλέπε στο βιβλίο «Ψεύδη για την ελληνική γλώσσα και γραφή», Α. Κρασανάκη)

2) Δεν υπάρχουν αδέξιοι ή χαμηλής νοημοσύνης Έλληνες μαθητές που αδυνατούν να εννοήσουν τους μηχανισμούς της ελληνικής γραφής (αν ήταν, δεν θα εννοούσαν και την γλώσσα, που είναι απείρως δυσκολότερη), όπως λένε ορισμένοι σχολικοί σύμβουλοι (Βλέπε «Νεοελληνική Γλώσσα» Χ. Τσολάκη, Δ. Τομπαϊδη...), για να δικαιολογήσουν τα αίτια των μαθησιακών προβλημάτων (δυσλεξίας κ.τ.λ.) που προκαλεί η λανθασμένη διδασκαλία τους για την ελληνική γραφή, αλλά απλώς από τη μια υπάρχουν παιδιά που διδάσκονται τη γραφή όπως πρέπει (με σωστή διδασκαλία, άσχετα με το τι λένε τα σχολικά βιβλία = τα παιδιά δασκάλων ή ευπόρων που βάζουν φροντιστές κ.τ.λ.) και αυτά καταλαβαίνουν – μαθαίνουν εύκολα τη γραφή και από την άλλη παιδιά που δεν διδάσκονται τη γραφή όπως πρέπει (= εκείνα που διδάσκονται μόνο με τη διδασκαλία που απορρέει από τα λανθασμένα και ακατανόητα σημερινά ελληνικά σχολικά βιβλία λόγω Έρασμου = τα παιδιά μη πλουσίων ή μη ευπόρων γονέων κ.τ.λ.) και ως από αυτό αυτά τα παιδιά στο τέλος μένουν αναλφάβητα ή ανορθόγραφα ή με δυσλεξία.

3) Η ελληνική γραφή δεν είναι επιδεξιότητα που αδυνατούν να εννοήσουν ορισμένα παιδιά από εργατικές και φτωχές τάξεις για κοινωνικούς και ατομικούς λόγους, όπως λένε ορισμένοι σχολικοί σύμβουλοι (Βλέπε «Νεοελληνική Γλώσσα» Χ. Τσολάκη, Δ. Τομπαϊδη...), για να δικαιολογήσουν τα αίτια των μαθησιακών προβλημάτων (δυσλεξίας κ.τ.λ.) που προκαλούν τα λανθασμένα ελληνικά σχολικά βιβλία και η ως απ’ αυτό λανθασμένη διδασκαλία τους, λες και η γραφή είναι ρητορική, αλλά ένα απλό σύστημα γραφής που γίνεται με συγκεκριμένους κανόνες, όπως π.χ. ότι τα ουδέτερα γράφονται με -ο, τα ρήματα με -ω: καλό, γέλιο, φυτό, τίμιο... καλώ, γελώ, φοιτώ… κ.τ.λ. 

 Έτσι  όποιος μαθητής μάθει-διδαχθεί από τον δάσκαλό του αυτούς τους κανόνες μαθαίνει και τη γραφή γρήγορα και σωστά. Αν δεν τα διδαχθεί και απλώς περιμένουμε αυτούς τους κανόνες να τους καταλάβει στον χρόνο ο μαθητής επινοητικά και από το κοίταγμα μέσα στα βιβλία, ανάλογο είναι και το αποτέλεσμα.

4) Το ελληνικό σύστημα γραφής, αν διδαχθεί όπως πρέπει («βλέπε στο βιβλίο «Το ελληνικό σύστημα γραφής», Α. Κρασανάκη), είναι όχι απλό, αλλά πανεύκολο. Μαθαίνεται και μάλιστα τέλεια σε 30 μόλις λεπτά. Ωστόσο έτσι που το αναφέρει – παρουσιάζει – λέει η σημερινή σχολική γραμματική, αρχαία και νέα, γίνεται ακατανόητο σύστημα γραφής με συνέπεια:

α) ανικανότητα πολλών μαθητών να καταλάβουν ή να συλλάβουν τον μηχανισμό της ελληνικής γραφής, άρα απέχθεια, αντιπάθεια και αποστροφή για μάθηση και σχολείο, άρα δυσλεξία ή αναλφαβητισμό,

β) χρόνια εκπαίδευση, 

Η διδασκαλία διαρκεί μέχρι να επινοήσει - καταλάβει ο μαθητής από μόνος του και λόγω πείρας ότι η ελληνική γραφή δεν γίνεται με τον απομνημονεύεις μια μια την γραφή των λέξεων, όπως λένε τα σχολικά βιβλία και οι δάσκαλοι σήμερα, αλλά με κανόνες, γράφοντας π.χ. τα ρήματα με –ω: καλώ, τα ουδέτερα με –ο: καλό, θα θηλυκά με –η: καλή...

γ) χάσιμο πολύ χρόνου του δάσκαλου, για να δώσει στο μαθητή να καταλάβει μηχανικά κάτι, ενώ αυτές τις ώρες μπορούσε να του διδάξει κάτι άλλο ή να ασχοληθεί με επιμέρους προβλήματα των μαθητών. 

Και τόσα άλλα. Πάνε σαν αλυσίδα. 

(Για τον σωστό τρόπο διδασκαλίας του ελληνικού συστήματος γραφής βλέπε στο βιβλίο «Το ελληνικό σύστημα γραφής», Α. Κρασανάκη.)

 

 

6. Η ελληνική γραφή διδάσκεται με λάθος τρόπο

(Η ελληνική γραφή δεν έχει σχέση με τη λατινική, άρα έχει άλλη διδασκαλία)

 

Σήμερα η διδασκαλία της ελληνικής γραφής, γίνεται στα σχολεία και φροντιστήρια είτε με εικόνες που συνδέονται με λέξεις (π.χ. η εικόνα ενός μήλου με την γραπτή λέξη «μήλο» κ.α.) είτε δείχνοντας στο παιδί την ορθή γραφή των λέξεων ενός τυχαίου γραπτού κειμένου που καλείται ο μαθητής να απομνημονεύσει φωτογραφικά μια μια την γραφή των λέξεών του, όπως π.χ.: 

καλό είναι (με ει- και -αι και όχι ι- και ε-), 

καλό (με –ο και όχι –ω), 

παιδί (με αι και ι και όχι ε και η). 

Κάτι που είναι σωστό μόνο που ισχύει σε άλλες γραφές, π.χ. στην ιστορική γραφή με λατινικούς χαρακτήρες, και όχι στην ελληνική γραφή, για τους λόγους που θα δούμε αμέσως πιο κάτω.

 

Ρίχνοντας μια προσεχτική ματιά στην αγγλική, γαλλική.. γραφή (δηλαδή στις γραφές με τους λατινικούς χαρακτήρες, τον τρόπο διδασκαλίας τους μιμείται σήμερα, κακώς, η ελληνική γραμματική), βλέπουμε ότι οι λέξεις εκεί δεν γράφονται όπως επακριβώς προφέρονται στην αγγλική, γαλλική... γλώσσα, αλλά όπως έχουν φωτογραφικά στην λατινική ή στην αρχαία ελληνική γραφή, άσχετα αν εκεί μπορεί και να προφέρονται, ως συνήθως, κάπως διαφορετικά, π.χ.: ελληνικά ιδέα > αγγλικά idea, προφορά «αϊντία»,.... , άρα στη γραφή αυτή:

α) «Ορθογραφία» είναι το να γράψεις σωστά ένα συνδυασμό λατινικών γραμμάτων που έχει καθιερωθεί ιστορικά ή συμβατά για κάθε λέξη, όπως π.χ. τον συνδυασμό των γραμμάτων idea για την λέξη «αϊντία», good για την λέξη "γκούτ" (= καλός,ή,ό), τον συνδυασμό two για την λέξη "του" (= δυο), too για την λέξη "του" (= επίσης), to για την λέξη "του" ( = προς).....

β) Τα γράμματα δεν έχουν πάντα την αυτή προφορά, παράλαβε π.χ. τις λέξεις go, down, on, some… όπου το γράμμα Ο προφέρεται πότε οου, πότε α, πότε ο, κ.τ.λ. 

 

Κατόπιν αυτού στην γραφή αυτή δεν διδάσκονται οι φθόγγοι, ο συλλαβισμός, η αντιστοιχία φθόγγων – γραμμάτων και οι κανόνες ορθογραφίας (δηλαδή το πότε βάζουμε π.χ. ε & ι, ο & au, I & y…), παρά μόνο από την μια τα στοιχεία γραφής (οι χαρακτήρες Α(a), b(b), G(g)...), για να απομνημονεύσει ο μαθητής το σχήμα τους, και από την άλλη οι καθιερωμένοι συνδυασμοί γραμμάτων που αντιπροσωπεύουν τις γραπτές λέξεις, όπως π.χ. ο συνδυασμός των γραμμάτων two για την λέξη «του» (= δύο), τον συνδυασμό των γραμμάτων too για την λέξη «του» (= επίσης), τον συνδυασμό των γραμμάτων apple για την λέξη "έιπλ" ( = μήλο) κ.τ.λ., για να τους απομνημονεύσει, όπως τα ιδεογράμματα, ο μαθητής. 

Για τον ίδιο λόγο πολλά βιβλία, για να απομνημονεύσουν οι μαθητές ποιο εύκολα τους συνδυασμούς αυτούς βάζουν δίπλα τους το γράφημα ή την εικόνα αυτού που παριστά, όπως π.χ. την εικόνα ενός μήλου και δίπλα του (ή από κάτω) τον συνδυασμό των γραμμάτων «apple» για την λέξη «έϊπλ = μήλο»...! 

 

Αυτός ο τρόπος γραμματικής εκπαίδευσης στο ελληνικό σύστημα γραφής δεν ισχύει, γιατί εκεί αφ’ ενός τα γράμματα έχουν πάντα την αυτή προφορά και αφ’ ετέρου οι λέξεις γράφονται όχι ιστορικά ή τυχαία, αλλά όπως επακριβώς προφέρονται φθογγικά στην ελληνική γλώσσα την στιγμή που γράφουμε και συνάμα ανάλογα με την ετυμολογία τους ( το μέρος λόγου, τον τύπο και την παραγωγή σύνθεσή τους), χρησιμοποιώντας ανάλογα (με κανόνες) τα ομόφωνα γράμματα ο & ω, αι & ε, η & υ & ι..., ώστε να διακρίνονται οι ομόηχες λέξεις. Παρέβαλε π.χ. ότι γράφουμε:

τα θηλυκά που λήγουν σε φθόγγο <-ι > με -η: καλ-ή, λύση, λαβή, πράξη, τάξη, φυλή…

οι πληθυντικοί αρσενικών που λήγουν σε <–ι> με -οι: καλ-οί, άποροι, άτυχοι..., 

τα ρήματα με -ω,ει: καλ-ώ, φοιτώ, φιλεί.. καλ-εί, πράξει, τάξει..., 

τα ουδέτερα με -ο,ι: καλ-ό, φυτό... φιλί, τυρί.....

,............................................

Συνεπώς:

1) Για να μάθει κάποιος μαθητής να γράφει και να διαβάζει την ελληνική γραφή πρέπει να είναι με επινοητικό μυαλό, για να επινοήσει ότι η ελληνική γραφή γίνεται όχι με τον τρόπο που λένε τα σημερινά σχολικά βιβλία γραμματικής, αλλά με κανόνες .

2) Η ελληνική γραφή, αφ ενός δεν έχει καμιά σχέση με την γραφή με τους λατινικούς χαρακτήρες (πλην μόνο ιστορική) και αφ’ ετέρου μαθαίνεται γνωρίζοντας αφ’ ενός ορισμένες γλωσσολογικές γνώσεις (τα μέρη λόγου, τους τύπους, συστατικά στοιχεία….. των λέξεων) και αφ’ ετέρου το αλφάβητο (τους φθόγγους, τα γράμματα, τον συλλαβισμό κ.τ.λ.) και τους κανόνες χρήσης των ομόφωνων γραμμάτων ο & ω, ε & αι.... (πότε και για πιο λόγο βάζουμε π.χ. το γράμμα ω αντί ο, πότε ε αντί αι...).

(Τους κανόνες κια τον σωστό τρόπο διδασκαλίας του ελληνικού συστήματος γραφής βλέπε στο βιβλίο «Το ελληνικό σύστημα γραφής», Α. Κρασανάκη.)